Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 267/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Đây là một bước đi mạnh mẽ nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025, đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính trong bộ máy nhà nước.

Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định mới này là việc quy định rõ ràng, nghiêm khắc trách nhiệm của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu khi để xảy ra lãng phí tại cơ quan, đơn vị mình phụ trách. Tùy theo mức độ nghiêm trọng của hậu quả, người đứng đầu có thể phải đối mặt với các hình thức kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo cho đến cách chức.

Đối tượng bị xử lý kỷ luật và trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Theo quy định tại Điều 3 Nghị định 267/2026/NĐ-CP, đối tượng bị xử lý kỷ luật do để xảy ra hành vi gây lãng phí bao gồm:

• Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị để xảy ra hành vi gây lãng phí ở cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp hoặc lĩnh vực thuộc thẩm quyền được giao quản lý, phụ trách.
• Cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp thực hiện hành vi gây lãng phí hoặc có hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí.

Bên cạnh việc bị xử lý kỷ luật về mặt hành chính, người thực hiện hành vi gây lãng phí gây thiệt hại còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật. Điều này thể hiện tính răn đe và triệt để trong việc xử lý các hành vi vi phạm, không chỉ dừng lại ở việc xử lý trách nhiệm cá nhân mà còn tập trung thu hồi tài sản, khắc phục hậu quả cho ngân sách nhà nước.

Các mức kỷ luật đối với người đứng đầu để xảy ra lãng phí

Nhằm tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu, Điều 6 Nghị định 267/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các hình thức kỷ luật áp dụng đối với người đứng đầu hoặc cấp phó của người đứng đầu thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, quản lý để xảy ra hành vi gây lãng phí:

1. Hình thức kỷ luật Khiển trách

Áp dụng trong trường hợp người đứng đầu hoặc cấp phó của người đứng đầu thiếu trách nhiệm, buông lỏng quản lý để xảy ra hành vi gây lãng phí tại đơn vị mình phụ trách mà hành vi đó nghiêm trọng đến mức bị xử lý hình sự bằng hình thức:

• Phạt tiền;
• Cải tạo không giam giữ;
• Hoặc phạt tù đến 03 năm.

2. Hình thức kỷ luật Cảnh cáo

Áp dụng trong trường hợp để xảy ra hành vi gây lãng phí tại cơ quan, tổ chức, đơn vị mình phụ trách mà hành vi đó bị xử lý hình sự bằng hình thức phạt tù từ trên 03 năm đến 07 năm.

3. Hình thức kỷ luật Cách chức

Đây là mức kỷ luật rất nghiêm khắc, áp dụng đối với người đứng đầu hoặc cấp phó của người đứng đầu giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý nếu thiếu trách nhiệm, buông lỏng quản lý để xảy ra hành vi gây lãng phí bị xử lý hình sự bằng hình thức:

• Phạt tù từ trên 07 năm đến 20 năm;
• Tù chung thân;
• Hoặc tử hình.

Quy định kỷ luật đối với cán bộ, công chức trực tiếp gây lãng phí

Nghị định cũng quy định chi tiết các mức kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp thực hiện hành vi gây lãng phí dựa trên giá trị thiệt hại thực tế:

• Khiển trách: Áp dụng đối với hành vi vi phạm lần đầu, gây thiệt hại từ 2 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng; hoặc gây thiệt hại từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng nhưng có tình tiết giảm nhẹ; hoặc hành vi không ban hành, chậm ban hành văn bản quy phạm pháp luật về định mức, tiêu chuẩn, chế độ gây lãng phí.
• Cảnh cáo: Áp dụng đối với hành vi vi phạm lần đầu gây thiệt hại từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng; hoặc đã bị khiển trách mà tái phạm.
• Cách chức: Áp dụng đối với cán bộ, công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý có hành vi gây lãng phí lần đầu gây thiệt hại trên 75 triệu đồng nhưng chưa đến mức buộc thôi việc, có thái độ tiếp thu, sửa chữa và có tình tiết giảm nhẹ; hoặc đã bị cảnh cáo mà tái phạm.
• Buộc thôi việc: Áp dụng đối với công chức, viên chức có hành vi gây lãng phí lần đầu gây thiệt hại trên 75 triệu đồng nhưng không có thái độ tiếp thu, sửa chữa, không chủ động khắc phục hậu quả và có tình tiết tăng nặng; hoặc đã bị cách chức (đối với lãnh đạo) hoặc cảnh cáo (đối với nhân viên) mà tái phạm.

Các trường hợp được xem xét giảm nhẹ mức kỷ luật

Bên cạnh các chế tài nghiêm khắc, Điều 4 Nghị định 267/2026/NĐ-CP cũng quy định cụ thể các trường hợp được loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ mức kỷ luật. Việc xem xét này được thực hiện đồng bộ với các quy định của Luật Cán bộ, công chức năm 2025, Luật Viên chức 2025 và các văn bản pháp luật liên quan.

Đáng chú ý, trường hợp cán bộ, công chức, viên chức thực hiện hành vi gây lãng phí do chấp hành mệnh lệnh, quyết định của cấp trên mà trước đó đã báo cáo bằng văn bản về tính trái pháp luật của mệnh lệnh, quyết định đó, hoặc thực hiện mệnh lệnh mà không biết quyết định đó trái pháp luật thì sẽ được xem xét giảm nhẹ hoặc miễn trách nhiệm kỷ luật.

Quy định này vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của cán bộ, công chức cấp dưới trước các mệnh lệnh hành chính sai trái của cấp trên, khuyến khích tinh thần đấu tranh, thẳng thắn phê bình và tự phê bình trong nội bộ cơ quan, tổ chức.