Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú: Những "vật bất ly thân" sắp lùi vào quá khứ?

Trong suốt nhiều thập kỷ qua, cuốn Sổ hộ khẩu màu đỏ đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của mỗi gia đình Việt Nam. Từ việc đi học, xin việc đến các giao dịch dân sự quan trọng, Sổ hộ khẩu luôn là "tấm giấy thông hành" bắt buộc. Tuy nhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và yêu cầu cải cách hành chính, một cuộc cách mạng trong quản lý dân cư đang dần hiện hữu.

Theo quy định hiện hành tại khoản 1 Điều 24 Luật Cư trú 2006, Sổ hộ khẩu được cấp cho hộ gia đình hoặc cá nhân đã đăng ký thường trú và có giá trị xác định nơi thường trú của công dân. Tương tự, đối với những người sinh sống ngoài nơi thường trú, khoản 4 Điều 30 Luật Cư trú 2006 sửa đổi 2013 quy định Sổ tạm trú có giá trị xác định nơi tạm trú và có thời hạn tối đa 24 tháng.

Đề xuất mang tính đột phá từ Bộ Công an

Tại thời điểm đầu năm 2020, dư luận đang đặc biệt quan tâm đến Dự thảo Luật Cư trú (sửa đổi). Trong dự thảo này, Bộ Công an đã đề xuất một lộ trình cụ thể nhằm hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 112/NQ-CP năm 2017 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính và giấy tờ công dân.

Điểm mấu chốt của đề xuất này chính là việc bãi bỏ hoàn toàn hình thức quản lý bằng sổ giấy (Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú). Thay vào đó, Nhà nước sẽ quản lý dân cư thông qua Mã số định danh cá nhân và cập nhật thông tin trực tiếp trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Quy trình đăng ký cư trú mới sẽ diễn ra như thế nào?

Nếu dự thảo được thông qua, quy trình đăng ký thường trú sẽ được tối giản hóa đáng kể. Cụ thể, theo nội dung đang được thảo luận tại Dự thảo Luật Cư trú 2020:

• Cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm thẩm định và cập nhật thông tin về địa điểm thường trú mới của người đăng ký vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trong thời hạn 07 ngày làm việc.
• Sau khi cập nhật, cơ quan chức năng sẽ thông báo cho người dân về việc đã hoàn tất đăng ký thay vì cấp một cuốn sổ giấy như trước đây.
• Trong trường hợp từ chối, cơ quan có thẩm quyền phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Lợi ích to lớn đối với người dân và doanh nghiệp

Việc thay thế sổ giấy bằng dữ liệu số không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính mà còn hạn chế tối đa các sai sót, tiêu cực trong quá trình quản lý. Người dân sẽ không còn phải lo lắng về việc mất, hỏng sổ hay phải mang theo quá nhiều giấy tờ khi thực hiện các thủ tục hành chính tại cơ quan nhà nước.

Đây được xem là bước đi tất yếu để xây dựng Chính phủ điện tử, giúp kết nối liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành, từ đó tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân trong việc thụ hưởng các dịch vụ công và thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình.

Mặc dù đây mới chỉ là những nội dung trong dự thảo, nhưng kỳ vọng về một tương lai "không sổ hộ khẩu" đang trở nên gần gũi hơn bao giờ hết, đánh dấu một bước tiến dài trong tiến trình hiện đại hóa nền hành chính quốc gia.