Chính sách Khoa học - Công nghệ 2026: Bước đột phá nào cho Việt Nam?

Tháng 7 năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển khoa học và công nghệ của Việt Nam với hàng loạt chính sách mới chính thức có hiệu lực. Những thay đổi này không chỉ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc mà còn mở ra nhiều cơ hội đột phá, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Từ việc ban hành các đạo luật nền tảng như Luật Công nghệ cao và Luật Chuyển đổi số, đến những quy định cụ thể về quản lý hạ tầng trí tuệ nhân tạo và chính sách ưu đãi cho nguồn nhân lực chất lượng cao, tất cả đều hướng tới mục tiêu xây dựng một Việt Nam hiện đại, số hóa và bền vững.

Bài viết này của hethongphapluat.com sẽ đi sâu phân tích những điểm nổi bật của các chính sách khoa học - công nghệ có hiệu lực từ tháng 7/2026, giúp quý độc giả nắm bắt rõ hơn về tầm quan trọng và tác động của chúng đối với mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội.

1. Luật Công nghệ cao 2025: Đòn bẩy cho sự phát triển vượt bậc

Ngày Luật Công nghệ cao 2025, số 133/2025/QH15, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, mang theo kỳ vọng lớn về việc tạo ra một cú hích mạnh mẽ cho ngành công nghệ cao của Việt Nam. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, được xây dựng trên nền tảng của Luật Công nghệ cao 2008, nhưng đã được bổ sung và hoàn thiện để phù hợp với bối cảnh phát triển công nghệ toàn cầu và nhu cầu nội tại của đất nước.

Khái niệm mới: Công nghệ chiến lược và Công nghiệp chiến lược

Một trong những điểm nhấn của Luật Công nghệ cao 2025 là việc bổ sung các khái niệm then chốt, định hướng rõ ràng hơn cho chiến lược phát triển quốc gia. Cụ thể, theo khoản 2 Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025, “Công nghệ chiến lược” được định nghĩa là công nghệ có tính đột phá và lan tỏa, được Nhà nước xác định tập trung đầu tư phát triển nhằm tăng cường năng lực tự chủ công nghệ, tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Đồng thời, khoản 11 Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025 cũng làm rõ khái niệm “Công nghiệp chiến lược” là ngành công nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ chiến lược và cung ứng dịch vụ công nghệ chiến lược. Việc phân định rõ ràng này giúp Chính phủ và các doanh nghiệp có cơ sở để tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực trọng điểm, mang lại hiệu quả cao nhất cho đất nước.

Cơ chế ưu đãi thuế “bậc thang” – Hút vốn đầu tư và khuyến khích đổi mới

Luật Công nghệ cao 2025 thể hiện tầm nhìn chiến lược trong chính sách tài chính bằng việc giới thiệu mô hình ưu đãi thuế theo bậc thang. Cơ chế này được thiết kế để tối ưu hóa việc thu hút và định hướng dòng vốn đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là những công nghệ mang tính chiến lược. Các mức ưu đãi được phân chia cụ thể như sau:

• Mức ưu đãi cao nhất: Dành cho các dự án đầu tư vào công nghệ chiến lược, các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) về công nghệ chiến lược, và các doanh nghiệp công nghệ cao có vai trò dẫn dắt thị trường. Để đạt được mức ưu đãi này, các đơn vị phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm và mức độ đầu tư cho hoạt động nghiên cứu, phát triển.
• Ưu đãi khuyến khích sản xuất: Đây là một điểm mới đáng chú ý, khi lần đầu tiên các doanh nghiệp trực tiếp sản xuất sản phẩm công nghệ cao cũng được đưa vào diện hưởng ưu đãi thuế. Chính sách này nhằm tạo ra một hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh, từ giai đoạn nghiên cứu, phát triển ý tưởng đến sản xuất và thương mại hóa sản phẩm.
• Mức ưu đãi nền tảng: Áp dụng cho các hoạt động ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất và cung cấp dịch vụ. Mức ưu đãi này đóng vai trò là bệ phóng, khuyến khích các doanh nghiệp ở mọi quy mô tích cực áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Việc phân tầng ưu đãi thuế không chỉ giúp tập trung nguồn lực tài chính quốc gia vào đúng trọng tâm mà còn tạo động lực mạnh mẽ để các doanh nghiệp không ngừng đổi mới, nâng cấp trình độ công nghệ, hướng tới những bậc ưu đãi cao hơn, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

2. Luật Chuyển đổi số 2025: Kiến tạo tương lai số Việt Nam

Cùng với Luật Công nghệ cao, Luật Chuyển đổi số 2025, số 148/2025/QH15, cũng chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đây là một sự kiện lịch sử, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật riêng, toàn diện về chuyển đổi số, thay thế cho Luật Công nghệ thông tin 2006. Sự ra đời của Luật này tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, vững chắc, định hình quá trình chuyển đổi số quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Nguyên tắc chuyển đổi số: Lấy người sử dụng làm trung tâm

Một trong những tư tưởng chủ đạo của Luật Chuyển đổi số 2025 là nguyên tắc “lấy người sử dụng làm trung tâm”. Theo Điều 6 Luật Chuyển đổi số 2025, có 8 nguyên tắc quan trọng định hướng mọi hoạt động chuyển đổi số, bao gồm:

• Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, lấy người sử dụng làm trung tâm, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra giá trị mới cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.
• Tăng cường kết nối, chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu, với nguyên tắc “khai báo 1 lần là mặc định” để nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu trùng lặp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải thiện năng lực ra quyết định.
• Bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư theo quy định của pháp luật, đồng thời khuyến khích áp dụng các biện pháp tiên tiến để nâng cao mức độ an toàn thông tin.
• Triển khai linh hoạt, thích ứng với sự đổi mới công nghệ; khuyến khích thử nghiệm và ứng dụng các công nghệ mới phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.
• Bảo đảm tính bao trùm, tạo điều kiện để mọi tổ chức và cá nhân đều có cơ hội tiếp cận, sử dụng dịch vụ số một cách thuận lợi, an toàn và hiệu quả.
• Bảo đảm minh bạch và trách nhiệm giải trình đối với các quyết định dựa trên công nghệ số, nhằm xây dựng và củng cố niềm tin của người sử dụng.
• Khuyến khích gắn liền với hoạt động đo lường, đánh giá, giám sát và cải thiện liên tục để nâng cao hiệu quả triển khai và chất lượng dịch vụ số.
• Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc chuyển đổi số này. Đồng thời, Nhà nước khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước áp dụng các nguyên tắc tương tự trong hoạt động của mình.

Những nguyên tắc này không chỉ là kim chỉ nam cho các cơ quan nhà nước mà còn là định hướng quan trọng cho toàn xã hội trong việc xây dựng một môi trường số an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Các hành vi bị cấm trong chuyển đổi số: Bảo vệ không gian mạng

Để đảm bảo quá trình chuyển đổi số diễn ra an toàn và lành mạnh, Điều 5 Luật Chuyển đổi số 2025 đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động chuyển đổi số. Các hành vi này bao gồm:

• Cản trở, phá hoại hoạt động chuyển đổi số; làm gián đoạn, đình trệ, gây mất an toàn cho hệ thống số của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
• Truy cập, can thiệp trái phép, làm sai lệch, vô hiệu hóa, gây tổn hại đến hệ thống số, dữ liệu số, nền tảng số và dịch vụ số.
• Thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.
• Lợi dụng chuyển đổi số để lừa đảo, thao túng, trục lợi, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
• Lợi dụng chức trách, quyền hạn để gây cản trở, phân biệt đối xử, tạo độc quyền, cát cứ, hạn chế cạnh tranh trong phát triển, vận hành, khai thác hệ thống số.

Những quy định này thể hiện sự quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ không gian mạng, dữ liệu số và quyền lợi của người dân, doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ.

3. Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở thành động lực chính cho sự phát triển kinh tế - xã hội, việc quản lý và phát triển hạ tầng AI quốc gia là vô cùng cấp thiết. Theo nội dung được đề cập, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) sẽ đóng vai trò trung tâm trong lĩnh vực này. Cụ thể, tại điểm c khoản 15 Điều 2 Nghị định 225/2026/NĐ-CP (tôi không tìm thấy văn bản này khớp với nội dung, nên sẽ chỉ đề cập mà không gắn link cụ thể), quy định nhiệm vụ của Bộ KH&CN về công nghệ số và trí tuệ nhân tạo là thực hiện quản lý, điều phối, phát triển hạ tầng trí tuệ nhân tạo quốc gia và các hạ tầng khác phục vụ phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; đồng thời quản lý, giám sát hoạt động trí tuệ nhân tạo. Điều này khẳng định vai trò tiên phong của Bộ KH&CN trong việc định hình tương lai AI của Việt Nam, đảm bảo sự phát triển đồng bộ, hiệu quả và an toàn.

4. Chính sách ưu đãi đặc biệt cho sinh viên điện hạt nhân

Nhận thức được tầm quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, Chính phủ đã ban hành Nghị định 176/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, quy định các chính sách ưu đãi đặc biệt. Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 176/2026/NĐ-CP, sinh viên theo học trình độ cao đẳng và đại học các chuyên ngành điện hạt nhân sẽ được hưởng những quyền lợi hấp dẫn nếu cam kết làm việc tại nhà máy điện hạt nhân sau khi tốt nghiệp:

• Miễn toàn bộ học phí: Gánh nặng tài chính về học phí sẽ được loại bỏ hoàn toàn, giúp sinh viên yên tâm học tập và nghiên cứu.
• Bố trí ký túc xá miễn phí: Đảm bảo điều kiện sinh hoạt ổn định, thuận lợi cho sinh viên.
• Cấp sinh hoạt phí hằng tháng: Mức sinh hoạt phí được cấp bằng 2 lần mức lương cơ sở, hỗ trợ đáng kể chi phí sinh hoạt hàng ngày. Khoản hỗ trợ này được cấp theo số tháng học tập thực tế trong năm, tối đa không quá 10 tháng/năm học.

Ngoài ra, để khuyến khích tinh thần học tập và nghiên cứu, sinh viên còn được hưởng chính sách học bổng khuyến khích học tập dựa trên kết quả học lực:

• Sinh viên đạt loại khá sẽ nhận học bổng bằng 1,5 lần mức lương cơ sở.
• Sinh viên đạt loại giỏi sẽ nhận học bổng bằng 2 lần mức lương cơ sở.
• Sinh viên đạt loại xuất sắc sẽ nhận học bổng bằng 2,5 lần mức lương cơ sở.

Việc xét học bổng được thực hiện theo từng học kỳ, mỗi năm học xét 2 lần. Những chính sách này không chỉ thu hút nhân tài vào ngành điện hạt nhân mà còn góp phần xây dựng đội ngũ chuyên gia vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển năng lượng quốc gia trong tương lai.

5. Quy định về truy xuất nguồn gốc hàng hóa: Nâng cao minh bạch và niềm tin

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm, quy định về truy xuất nguồn gốc hàng hóa trở nên vô cùng quan trọng. Theo nội dung được đề cập, khoản 3 Điều 5 Thông tư 68/2026/TT-BTC (tôi không tìm thấy văn bản này khớp với nội dung, nên sẽ chỉ đề cập mà không gắn link cụ thể) quy định việc áp dụng và thực hiện truy xuất nguồn gốc, nhận diện và quản lý thông tin trong quá trình nhập, xuất kho thông qua việc áp dụng công nghệ gắn chip, mã vạch hai chiều (QR) hoặc các giải pháp công nghệ phù hợp. Mục tiêu chính là đảm bảo hàng hóa được định danh và quản lý thống nhất, đầy đủ trên toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này không chỉ giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin sản phẩm, tăng cường niềm tin vào chất lượng hàng hóa mà còn hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm soát thị trường, chống hàng giả, hàng nhái và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc ứng dụng công nghệ vào truy xuất nguồn gốc là một bước tiến quan trọng, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý chuỗi cung ứng tại Việt Nam.