Việc sắp xếp các đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp huyện, cấp xã là một chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, một vấn đề phát sinh khiến nhiều địa phương lúng túng chính là số phận của các tổ chức hội, quỹ xã hội, từ thiện sau khi sáp nhập. Để giải quyết bài toán này, Bộ Nội vụ đã ban hành Công văn 1911/BNV-TCPCP ngày 29/4/2025 với những hướng dẫn cụ thể, sát sườn.

Nguyên tắc "tinh gọn" cho các hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ

Đối với các tổ chức hội được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ ở cấp tỉnh và cấp xã, việc sắp xếp không đơn thuần là ghép cơ học. Theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ, UBND cấp tỉnh cần chủ trì tham mưu dựa trên Đề án tinh gọn tổ chức hệ thống chính trị đã được phê duyệt. Quá trình này phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 và các hướng dẫn của Ban Tổ chức Trung ương.

"Khi sáp nhập xã A và xã B thành xã C, các tổ chức như Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên… phải được sắp xếp lại thành một tổ chức thống nhất tại đơn vị hành chính mới."

Xử lý hội quần chúng: Hợp nhất hay giải thể?

Đây là nhóm tổ chức có số lượng lớn và đa dạng nhất. Bộ Nội vụ đưa ra hai kịch bản chính:

• Trường hợp có hội cùng tên: Các hội ở hai đơn vị cũ sẽ hợp nhất thành một hội duy nhất mang tên của đơn vị hành chính mới. Ví dụ, nếu tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang sáp nhập, các "Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo" của hai tỉnh sẽ trở thành một tổ chức chung.
• Trường hợp chỉ một đơn vị có hội: Nếu hội đó vẫn cần thiết cho cộng đồng tại địa phương mới, hội sẽ tiến hành đổi tên. Ngược lại, nếu không còn nhu cầu hoạt động, hội sẽ thực hiện thủ tục tự giải thể theo quy định.

Quỹ xã hội và từ thiện: Tuân thủ khung pháp lý mới

Việc sắp xếp các quỹ xã hội, quỹ từ thiện được thực hiện tương tự như các hội quần chúng nhưng phải bám sát các quy định chuyên ngành. Cụ thể là Nghị định 93/2019/NĐ-CP và văn bản sửa đổi mới nhất là Nghị định 136/2024/NĐ-CP.

Các địa phương cần lưu ý việc xử lý tài chính, tài sản của quỹ khi sáp nhập để đảm bảo tính minh bạch và đúng mục đích ban đầu của những người đóng góp.

Số phận của các hội, quỹ cấp huyện khi bị xóa bỏ

Đối với các huyện bị xóa bỏ do sáp nhập, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo kết thúc hoạt động của các hội, quỹ tại đây. Các tổ chức này có thể chọn phương án giải thể hoặc sáp nhập vào tổ chức tương ứng tại huyện mới. Việc xử lý nhân sự và tài sản trong trường hợp này cần được thực hiện thận trọng để tránh các tranh chấp pháp lý về sau.

Hướng dẫn mới của Bộ Nội vụ không chỉ giúp các địa phương thống nhất trong cách làm mà còn đảm bảo quyền lợi cho các thành viên tham gia hội, quỹ, đồng thời duy trì dòng chảy của các hoạt động thiện nguyện, an sinh xã hội trong bối cảnh thay đổi địa giới hành chính.