Quyền tiếp cận thông tin là một trong những quyền cơ bản của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp, đóng vai trò là nền tảng để người dân thực hiện quyền làm chủ, tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Nhằm cụ thể hóa các quy định mới nhất của Luật Tiếp cận thông tin 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 337/2026/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết thi hành luật này, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/09/2026.

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của văn bản mới này là việc quy định chi tiết các biện pháp kỹ thuật, hạ tầng và nghiệp vụ nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là các đối tượng yếu thế trong xã hội. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu về 06 biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin theo quy định mới nhất.

Người dân thực hiện quyền tiếp cận thông tin công khai tại cơ quan hành chính nhà nước (ảnh minh họa)

Bối cảnh pháp lý mới về quyền tiếp cận thông tin từ năm 2026

Trước đây, việc cung cấp thông tin của các cơ quan nhà nước được thực hiện theo quy định tại Luật Tiếp cận thông tin 2016 và Nghị định 13/2018/NĐ-CP. Tuy nhiên, trước sự bùng nổ của công nghệ số và yêu cầu xây dựng Chính phủ số, các quy định cũ đã bộc lộ một số hạn chế về mặt hạ tầng kỹ thuật và quy trình chia sẻ dữ liệu.

Sự ra đời của Luật Tiếp cận thông tin 2026 (thay thế luật năm 2016) đã đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với các cơ quan, đơn vị trong việc chủ động công khai và cung cấp thông tin theo yêu cầu. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 11 Luật Tiếp cận thông tin 2026 quy định rõ:

Cơ quan, đơn vị có trách nhiệm thực hiện các biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin; tạo điều kiện thuận lợi để người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn thực hiện quyền tiếp cận thông tin.

Để hiện thực hóa trách nhiệm này, Điều 2 Nghị định 337/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa thành 06 biện pháp mang tính toàn diện và đồng bộ.

Chi tiết 06 biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân

1. Đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật và ứng dụng công nghệ số

Đây là biện pháp mang tính nền tảng trong kỷ nguyên số. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm chủ động đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, ứng dụng các giải pháp công nghệ số hiện đại để tối ưu hóa quy trình cung cấp thông tin. Việc đầu tư này phải phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ quan, đơn vị và địa phương, tránh lãng phí nhưng phải đảm bảo tính hiệu quả, thông suốt.

2. Vận hành, duy trì và phát triển các kênh thông tin điện tử chính thức

Biện pháp này yêu cầu các cơ quan không chỉ duy trì Cổng thông tin điện tử, Trang thông tin điện tử truyền thống mà còn phải phát triển các cổng dữ liệu, kênh thông tin, trang cộng đồng chính thức trên các nền tảng số phổ biến. Đồng thời, các cơ quan phải:

• Duy trì, lưu giữ, cập nhật và quản lý cơ sở dữ liệu thông tin một cách khoa học, có hệ thống.
• Bảo đảm thông tin được cung cấp đầy đủ, toàn diện, dễ dàng tra cứu, tải về và tái sử dụng.
• Áp dụng các biện pháp kỹ thuật và quy trình nghiêm ngặt để bảo vệ an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu theo quy định của pháp luật.

3. Nâng cao chất lượng công tác văn thư, lưu trữ và trang bị phương tiện kỹ thuật

Công tác văn thư, lưu trữ và thống kê đóng vai trò quyết định đến tốc độ và chất lượng cung cấp thông tin theo yêu cầu. Cơ quan nhà nước cần trang bị đầy đủ các phương tiện kỹ thuật hiện đại, ứng dụng phần mềm quản lý văn bản điều hành để người dân khi có yêu cầu có thể dễ dàng sao, chụp, tải về các văn bản, hồ sơ, tài liệu một cách nhanh chóng, trừ các trường hợp thuộc danh mục bí mật nhà nước hoặc thông tin hạn chế tiếp cận.

4. Tăng cường cung cấp thông tin qua người phát ngôn và truyền thông đại chúng

Để thông tin chính thống đến được với đông đảo người dân một cách nhanh nhất, các cơ quan cần phát huy tối đa vai trò của người phát ngôn. Việc chủ động cung cấp thông tin cho các cơ quan báo chí, phương tiện thông tin đại chúng và đăng tải rộng rãi trên mạng Internet giúp định hướng dư luận xã hội, minh bạch hóa hoạt động quản lý nhà nước.

5. Bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chuyên trách

Con người là yếu tố quyết định sự thành bại của mọi chính sách. Nghị định 337/2026/NĐ-CP đặc biệt nhấn mạnh việc thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực, chuyên môn, nghiệp vụ và thái độ phục vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức được giao nhiệm vụ đầu mối cung cấp thông tin.

6. Bố trí hợp lý nơi tiếp nhận và giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin

Mỗi cơ quan, đơn vị cần bố trí không gian tiếp công dân lịch sự, trang bị đầy đủ bảng hướng dẫn, máy tính kết nối internet và các trang thiết bị hỗ trợ cần thiết khác. Địa điểm tiếp nhận yêu cầu phải thuận tiện, dễ tiếp cận, phù hợp với điều kiện thực tế của từng đơn vị để người dân luôn cảm thấy được chào đón và hỗ trợ tối đa.

Ý nghĩa nhân văn đối với các đối tượng đặc thù và yếu thế

Không chỉ dừng lại ở các biện pháp chung, tinh thần của Điều 11 Luật Tiếp cận thông tin 2026 và hướng dẫn tại Nghị định 337/2026/NĐ-CP mang tính nhân văn sâu sắc khi hướng tới các đối tượng đặc thù:

• Đối với người khuyết tật: Khuyến khích và yêu cầu thiết kế các cổng thông tin điện tử có tính năng hỗ trợ người khiếm thị (đọc thành tiếng), người khiếm thính (phụ đề, ngôn ngữ ký hiệu) để họ không bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số.
• Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa: Tăng cường cung cấp thông tin bằng tiếng dân tộc trên các phương tiện truyền thanh cơ sở; biên soạn các tài liệu hướng dẫn ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với phong tục tập quán và trình độ nhận thức của từng vùng miền.

Cán bộ cơ quan nhà nước tận tình hướng dẫn người dân tra cứu thông tin dịch vụ công trực tuyến (ảnh minh họa)

Lời kết và khuyến nghị thiết thực

Việc triển khai đồng bộ 06 biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin theo Nghị định 337/2026/NĐ-CP không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của các cơ quan nhà nước mà còn là thước đo mức độ minh bạch, dân chủ của một nền hành chính hiện đại. Đối với người dân, việc hiểu rõ các biện pháp bảo đảm này sẽ giúp chủ động hơn trong việc thực hiện quyền lợi hợp pháp của mình, đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.