Việc ban hành Nghị định 154/2024/NĐ-CP đánh dấu một bước tiến lớn trong nỗ lực cải cách hành chính và chuyển đổi số của Chính phủ Việt Nam. Thay thế cho Nghị định 62/2021/NĐ-CP, văn bản mới này không chỉ đơn thuần là sửa đổi các quy định cũ mà còn tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng, hiện đại, lấy người dân làm trung tâm.

1. Chấm dứt thời kỳ "đòi" giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp

Đây có lẽ là thay đổi mang tính đột phá nhất. Theo quy định tại Điều 5 Nghị định 154/2024/NĐ-CP, công dân khi đăng ký cư trú không còn bắt buộc phải nộp các loại giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp (như sổ đỏ, hợp đồng mua bán nhà...) nếu thông tin này đã có trong các cơ sở dữ liệu quốc gia.

"Cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm khai thác thông tin trong căn cước điện tử, tài khoản định danh điện tử... Trường hợp không khai thác được thông tin mới cần cung cấp bản sao, bản chụp."

2. Đơn giản hóa tối đa việc chứng minh quan hệ nhân thân

Tương tự như chỗ ở, việc chứng minh quan hệ cha - con, vợ - chồng cũng được số hóa triệt để. Điều 6 Nghị định 154/2024/NĐ-CP quy định người dân chỉ cần cung cấp thông tin, việc xác minh là trách nhiệm của cơ quan chức năng thông qua hệ thống định danh và xác thực điện tử.

3. Siết chặt thời hạn đăng ký cư trú cho trẻ em mới sinh

Nhằm đảm bảo quyền lợi về an sinh xã hội cho trẻ em, Điều 7 Nghị định 154/2024/NĐ-CP quy định rõ: Trong thời hạn tối đa 60 ngày kể từ ngày đăng ký khai sinh, cha mẹ hoặc người giám hộ phải thực hiện thủ tục đăng ký thường trú hoặc tạm trú cho trẻ.

4. Xác nhận đồng ý của chủ hộ qua môi trường điện tử

Thay vì phải trực tiếp đến cơ quan công an để ký xác nhận, Điều 8 Nghị định 154/2024/NĐ-CP cho phép chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp xác nhận sự đồng ý thông qua Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) hoặc dịch vụ công trực tuyến. Đây là một bước tiến lớn giúp tiết kiệm thời gian và công sức cho người dân.

5. Cơ chế đăng ký cư trú kèm theo cho hộ gia đình

Khi cả hộ gia đình chuyển nơi ở mới, chủ hộ có thể thực hiện đăng ký cho bản thân và kê khai kèm theo cho tất cả các thành viên khác trong cùng một tờ khai. Quy định này giúp loại bỏ việc mỗi thành viên phải nộp một bộ hồ sơ riêng lẻ như trước đây.

6. Quy trình xác nhận diện tích bình quân nhà ở minh bạch hơn

Đối với các trường hợp đăng ký thường trú vào chỗ ở thuê, mượn, ở nhờ, việc xác nhận diện tích bình quân tối thiểu là bắt buộc. Nghị định mới quy định UBND cấp xã phải giải quyết yêu cầu này trong vòng 02 ngày làm việc, đảm bảo tính kịp thời cho hồ sơ của công dân.

7. Thay đổi thời gian xóa đăng ký tạm trú

Tại Điều 10 Nghị định 154/2024/NĐ-CP, thời hạn để cơ quan đăng ký cư trú thực hiện xóa đăng ký tạm trú đã được điều chỉnh lên 03 ngày làm việc (tăng 01 ngày so với trước đây) để đảm bảo tính chính xác trong việc cập nhật dữ liệu.

8. Tinh gọn thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú

Thay vì duy trì 32 trường thông tin như trước, Điều 11 Nghị định 154/2024/NĐ-CP đã tinh gọn xuống còn 15 trường thông tin cốt lõi. Việc này giúp hệ thống vận hành nhanh hơn và bảo mật thông tin cá nhân tốt hơn theo tinh thần của Luật Căn cước 2023.

9. Phân định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã

Điều 14 Nghị định 154/2024/NĐ-CP dành riêng một phần để nêu rõ trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong việc xác nhận tình trạng chỗ ở, quan hệ nhân thân và cập nhật hộ tịch, tạo sự thống nhất trong thực thi pháp luật tại địa phương.

10. Hệ thống biểu mẫu đăng ký cư trú mới

Nghị định cũng ban hành kèm theo các mẫu tờ khai mới (Mẫu số 01 và Mẫu số 02) phục vụ cho việc xác nhận nơi đậu đỗ phương tiện lưu động và xác nhận tình trạng chỗ ở hợp pháp, phù hợp với các quy định mới của Luật Cư trú 2020.

Tóm lại, những thay đổi tại Nghị định 154/2024/NĐ-CP không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật mà còn thể hiện tư duy quản lý hiện đại: Tin dân, dựa vào dữ liệu và giảm thiểu tối đa phiền hà cho công dân.