Hương ước, quy ước từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của các làng quê Việt Nam, giúp điều chỉnh các mối quan hệ cộng đồng một cách tự nguyện và gắn kết. Tuy nhiên, để đảm bảo các quy định này không đi ngược lại với lợi ích chung và pháp luật Nhà nước, Chính phủ đã ban hành những quy định nghiêm ngặt về việc bãi bỏ các văn bản này.

Các trường hợp hương ước, quy ước bị bãi bỏ toàn bộ

Theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Nghị định 61/2023/NĐ-CP, hương ước hoặc quy ước sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn nếu rơi vào một trong các tình huống sau:

a) Có nội dung trái với quy định của pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; không phù hợp với thuần phong, mỹ tục, đạo đức xã hội; gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của cộng đồng dân cư;

b) Bị tạm ngừng thực hiện theo quy định nhưng đã hết thời hạn phải hoàn tất các thủ tục soạn thảo, lấy ý kiến, thông qua để được công nhận quy định trong quyết định tạm ngừng thực hiện mà cộng đồng dân cư không hoàn tất các thủ tục này;

c) Không bảo đảm tỷ lệ thông qua theo quy định mà cộng đồng dân cư không thực hiện lại việc thông qua để bảo đảm tỷ lệ theo quy định.

Đáng chú ý, quy định về việc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của cộng đồng dân cư là một điểm mới, nhằm ngăn chặn những quy định cực đoan hoặc lạc hậu có thể làm xấu đi hình ảnh của địa phương.

Khi nào hương ước chỉ bị bãi bỏ một phần?

Không phải lúc nào một sai sót nhỏ cũng dẫn đến việc hủy bỏ toàn bộ văn bản. Pháp luật cho phép bãi bỏ một phần hương ước, quy ước trong trường hợp văn bản đó bị tạm ngừng thực hiện một phần do có nội dung không phù hợp với mục đích hoặc nguyên tắc xây dựng.

Nếu sau thời hạn quy định để sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế mà cộng đồng dân cư vẫn không thực hiện các điều chỉnh cần thiết, phần nội dung vi phạm đó sẽ chính thức bị bãi bỏ, trong khi các phần còn lại vẫn tiếp tục có hiệu lực thi hành.

Thẩm quyền và quy trình thực hiện bãi bỏ

Cơ quan có quyền lực cao nhất trong việc quyết định bãi bỏ hương ước, quy ước tại địa phương chính là Ủy ban nhân dân cấp xã. Sau khi ban hành quyết định, văn bản này phải được gửi ngay đến Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố để thông báo rộng rãi đến toàn thể bà con trong cộng đồng.

Đồng thời, quyết định này cũng phải được gửi tới Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã để thực hiện vai trò giám sát, đảm bảo tính dân chủ và minh bạch trong đời sống cơ sở.

Các quy định mới này đã chính thức có hiệu lực từ ngày 16/8/2023, đánh dấu một bước tiến trong việc chuẩn hóa các thiết chế tự quản tại Việt Nam.