Những "vùng cấm" công chức không được làm: Quy định mới nhất từ năm 2026

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, đội ngũ cán bộ, công chức đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng và vận hành bộ máy nhà nước. Để đảm bảo sự liêm chính, minh bạch và hiệu quả, pháp luật Việt Nam đã ban hành nhiều quy định chặt chẽ về những việc mà cán bộ, công chức không được làm. Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Cán bộ, công chức năm 2025 (có hiệu lực từ 01/07/2025) và các văn bản sửa đổi, bổ sung khác có hiệu lực từ năm 2026, các quy định này càng trở nên rõ ràng và toàn diện hơn. Bài viết này của hethongphapluat.com sẽ đi sâu phân tích những 'vùng cấm' quan trọng mà mỗi công chức cần nắm vững để tránh vi phạm, giữ gìn đạo đức công vụ và góp phần xây dựng nền hành chính vững mạnh.

1. Cấm thành lập, quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã

Một trong những quy định cơ bản nhất nhằm ngăn chặn xung đột lợi ích và đảm bảo tính khách quan của công chức là cấm tham gia vào hoạt động kinh doanh. Theo Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Doanh nghiệp sửa đổi 2025 (có hiệu lực từ 01/07/2025), cán bộ, công chức, viên chức không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, luật cũng mở ra một số ngoại lệ quan trọng, cho phép công chức tham gia vào các hoạt động theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Điều này thể hiện sự linh hoạt của pháp luật nhằm khuyến khích sự phát triển trong các lĩnh vực ưu tiên.

Bên cạnh đó, Điều 20 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 cũng quy định rõ người có chức vụ, quyền hạn không được thành lập, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã. Quy định này nhằm đảm bảo sự minh bạch, tránh tình trạng lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi cá nhân hoặc cho doanh nghiệp của mình.

2. Không được tham gia bán hàng đa cấp

Hoạt động bán hàng đa cấp thường tiềm ẩn nhiều rủi ro về pháp lý và có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của người tham gia nếu không được quản lý chặt chẽ. Để bảo vệ uy tín của đội ngũ cán bộ, công chức và cơ quan nhà nước, Điều 28 Nghị định 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp (có hiệu lực từ 01/07/2026) đã quy định rõ: cán bộ, công chức, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng, sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an không được ký hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp với doanh nghiệp bán hàng đa cấp. Quy định này giúp duy trì sự nghiêm túc, khách quan trong công tác và tránh những tranh chấp, khiếu kiện không đáng có liên quan đến hoạt động kinh doanh đa cấp.

3. Cấm hành nghề luật sư khi đang là công chức

Nghề luật sư đòi hỏi sự độc lập, khách quan và thường xuyên phải đại diện cho quyền lợi của cá nhân, tổ chức trước pháp luật. Điều này có thể tạo ra xung đột lợi ích nghiêm trọng nếu người hành nghề luật sư đồng thời là công chức nhà nước. Do đó, Điều 17 Luật Luật sư 2006 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Luật sư sửa đổi 2012) quy định rõ người đang là cán bộ, công chức, viên chức không thuộc trường hợp được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư. Thậm chí, nếu một người đã có Chứng chỉ hành nghề luật sư nhưng sau đó được tuyển dụng, bổ nhiệm làm cán bộ, công chức, họ sẽ thuộc trường hợp bị thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư theo Điều 18 Luật Luật sư 2006. Mục đích của quy định này là đảm bảo tính độc lập và không thiên vị của cả hai ngành nghề.

4. Hạn chế thành lập, quản lý doanh nghiệp sau khi thôi chức vụ

Để ngăn chặn tình trạng lợi dụng các mối quan hệ, thông tin có được trong quá trình công tác để trục lợi sau khi rời vị trí, pháp luật cũng có những quy định hạn chế đối với công chức đã thôi chức vụ. Cụ thể, Điều 20 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 quy định người có chức vụ, quyền hạn sau khi thôi giữ chức vụ không được thành lập, giữ chức danh, chức vụ quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã thuộc lĩnh vực mà trước đây mình có trách nhiệm quản lý trong thời hạn nhất định. Thời hạn này sẽ được Chính phủ quy định chi tiết cho từng lĩnh vực quản lý nhà nước, nhằm đảm bảo sự chuyển đổi công việc diễn ra một cách minh bạch và công bằng.

5. Cấm góp vốn vào doanh nghiệp thuộc ngành, nghề mình trực tiếp quản lý Nhà nước

Quy định này đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu cơ quan nhà nước. Theo Điều 20 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi 2025), những đối tượng này không được góp vốn vào doanh nghiệp hoạt động trong phạm vi ngành, nghề mà người đó trực tiếp thực hiện việc quản lý nhà nước. Quy định này còn mở rộng đến cả vợ hoặc chồng, bố, mẹ, con của họ nếu kinh doanh trong cùng lĩnh vực. Mục đích là để loại bỏ hoàn toàn khả năng xảy ra tình trạng “sân sau”, lợi dụng quyền lực để tạo lợi thế cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng đối với việc góp vốn vào doanh nghiệp nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối, nhằm tạo điều kiện cho việc quản lý và phát triển các doanh nghiệp quan trọng của nhà nước.

6. Không được tư vấn về công việc thuộc thẩm quyền giải quyết

Để bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật công tác và đảm bảo tính khách quan trong quá trình giải quyết công việc, Điều 20 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 cũng cấm cán bộ, công chức, viên chức tư vấn cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân khác ở trong nước và nước ngoài về công việc có liên quan đến bí mật nhà nước, bí mật công tác, công việc thuộc thẩm quyền giải quyết hoặc tham gia giải quyết. Quy định này là cần thiết để duy trì sự tin cậy của công chúng vào bộ máy nhà nước và ngăn chặn việc lạm dụng thông tin nội bộ để trục lợi.

7. Các hành vi bị cấm khác theo Luật Cán bộ, công chức năm 2025

Ngoài các quy định cụ thể nêu trên, Điều 14 Luật Cán bộ, công chức năm 2025 đã tổng hợp và bổ sung nhiều hành vi mà cán bộ, công chức tuyệt đối không được làm, bao gồm:

• Trốn tránh, thoái thác, né tránh, đùn đẩy trong việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao; gây bè phái, mất đoàn kết; tự ý nghỉ việc, bỏ việc; tham gia đình công.
• Đăng tải, phát tán, phát ngôn thông tin sai lệch làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương, cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi công tác.
• Có hành vi tham ô, tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, trục lợi, nhũng nhiễu và các hành vi khác vi phạm pháp luật đối với người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
• Sử dụng tài sản công của Nhà nước và tài sản của Nhân dân trái pháp luật.
• Lợi dụng, lạm dụng nhiệm vụ, quyền hạn, sử dụng thông tin liên quan đến công vụ để trục lợi.
• Có hành vi phân biệt đối xử dân tộc, giới tính, độ tuổi, khuyết tật, tôn giáo, tín ngưỡng, thành phần xã hội dưới mọi hình thức trong thi hành công vụ.
• Những việc không được làm liên quan đến sản xuất, kinh doanh, công tác nhân sự theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, bảo vệ bí mật nhà nước và những việc khác theo quy định của pháp luật và của cấp có thẩm quyền trong thời gian công tác và sau khi thôi việc, nghỉ hưu.

Kết luận

Các quy định về những việc công chức không được làm là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền hành chính công liêm chính, minh bạch và hiệu quả. Việc nắm vững và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này, đặc biệt là những cập nhật mới nhất từ năm 2026, không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là yếu tố then chốt để mỗi cán bộ, công chức giữ vững đạo đức công vụ, bảo vệ uy tín cá nhân và góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước. hethongphapluat.com hy vọng bài viết này đã cung cấp cái nhìn toàn diện và sâu sắc về các 'vùng cấm' này, giúp bạn đọc có thêm kiến thức pháp luật hữu ích.