Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, các mô hình khu kinh tế đặc thù đóng vai trò như những "đòn bẩy" thúc đẩy giao thương quốc tế. Trong đó, khu phi thuế quan nổi lên như một điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nhờ những chính sách ưu đãi vượt trội. Vậy cụ thể khu phi thuế quan là gì và những quy định nào đang điều chỉnh hoạt động này tính đến năm 2023?

1. Khu phi thuế quan là gì? Đặc điểm nhận diện cốt lõi

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016, khu phi thuế quan được định nghĩa là khu vực kinh tế nằm trong lãnh thổ Việt Nam, được thành lập theo quy định của pháp luật, có ranh giới địa lý xác định, ngăn cách với khu vực bên ngoài bằng hàng rào cứng.

"Khu phi thuế quan là khu vực kinh tế nằm trong lãnh thổ Việt Nam, được thành lập theo quy định của pháp luật, có ranh giới địa lý xác định, ngăn cách với khu vực bên ngoài bằng hàng rào cứng, bảo đảm điều kiện cho hoạt động kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan của cơ quan hải quan và các cơ quan chức năng có liên quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và phương tiện, hành khách xuất cảnh, nhập cảnh; quan hệ mua bán, trao đổi hàng hóa giữa khu phi thuế quan với bên ngoài là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu."

Điểm đặc biệt của khu vực này là sự hiện diện của cơ quan hải quan để thực hiện kiểm tra, giám sát chặt chẽ hàng hóa và phương tiện. Mọi giao dịch hàng hóa giữa khu phi thuế quan và thị trường nội địa đều được coi là quan hệ xuất nhập khẩu, phải tuân thủ các quy định về thuế và thủ tục hải quan tương ứng.

2. Các loại hình khu phi thuế quan phổ biến tại Việt Nam

Theo quy định tại Nghị định 35/2022/NĐ-CP và các văn bản liên quan, khu phi thuế quan bao gồm nhiều loại hình đa dạng nhằm phục vụ các mục đích kinh tế khác nhau:

• Khu chế xuất: Khu công nghiệp chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu.
• Doanh nghiệp chế xuất: Doanh nghiệp được thành lập và hoạt động trong khu chế xuất hoặc doanh nghiệp chuyên sản xuất sản phẩm xuất khẩu hoạt động trong khu công nghiệp, khu kinh tế.
• Kho ngoại quan: Khu vực kho, bãi dùng để lưu giữ hàng hóa đã làm thủ tục hải quan được gửi để chờ xuất khẩu; hàng hóa từ nước ngoài đưa vào gửi để chờ xuất khẩu ra nước ngoài hoặc nhập khẩu vào Việt Nam.
• Kho bảo thuế: Kho dùng để chứa nguyên liệu, vật tư nhập khẩu đã được thông quan nhưng chưa nộp thuế để sản xuất hàng hóa xuất khẩu của chủ kho bảo thuế.
• Khu kinh tế thương mại đặc biệt: Các khu vực như Lao Bảo (Quảng Trị) hay Cầu Treo (Hà Tĩnh) với những cơ chế quản lý riêng biệt.

3. Những ưu đãi "vàng" dành cho doanh nghiệp tại khu phi thuế quan

Lý do khiến khu phi thuế quan trở thành "thỏi nam châm" thu hút đầu tư chính là hệ thống ưu đãi thuế cực kỳ hấp dẫn được quy định tại Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016 và các chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT):

Ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu

Hàng hóa từ nước ngoài nhập khẩu vào khu phi thuế quan và chỉ sử dụng trong khu vực này, hoặc hàng hóa từ khu phi thuế quan này chuyển sang khu phi thuế quan khác đều thuộc đối tượng không chịu thuế nhập khẩu. Ngược lại, hàng hóa sản xuất trong khu phi thuế quan khi xuất khẩu ra nước ngoài cũng được miễn thuế xuất khẩu.

Ưu đãi về thuế giá trị gia tăng (GTGT)

Quan hệ mua bán giữa nội địa và khu phi thuế quan được hưởng mức thuế suất GTGT 0% (nếu đáp ứng đủ điều kiện về hợp đồng, thanh toán qua ngân hàng và tờ khai hải quan). Hàng hóa, dịch vụ mua bán giữa các khu phi thuế quan với nhau hoặc tiêu thụ nội bộ trong khu phi thuế quan thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT.

Ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)

Các dự án đầu tư mới tại khu phi thuế quan thuộc khu kinh tế thường được áp dụng thuế suất ưu đãi 10% trong thời hạn 15 năm, miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo, tùy thuộc vào địa bàn và lĩnh vực đầu tư cụ thể theo quy định của pháp luật về thuế TNDN.

4. Danh sách các khu phi thuế quan trọng điểm tại Việt Nam (Cập nhật 2023)

Tính đến giữa năm 2023, Việt Nam đã hình thành mạng lưới khu phi thuế quan rộng khắp gắn liền với các khu kinh tế (KKT) và KKT cửa khẩu:

Việc nắm vững các quy định về khu phi thuế quan là gì không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế một cách hiệu quả nhất. Với những cải cách mạnh mẽ về thủ tục hành chính và hải quan trong năm 2023, đây tiếp tục là mô hình kinh tế mũi nhọn của Việt Nam trong tương lai.