Giai đoạn cuối năm luôn là thời điểm "nước rút" đầy áp lực đối với cộng đồng kế toán khi hàng loạt chính sách thuế mới bắt đầu có hiệu lực hoặc được sửa đổi, bổ sung. Trong tuần cuối tháng 12/2025, các cơ quan chức năng đã ban hành và triển khai nhiều văn bản quy phạm pháp luật đặc biệt quan trọng liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, thuế giá trị gia tăng (GTGT) và lệ phí trước bạ. Những điều chỉnh này đòi hỏi doanh nghiệp và người làm công tác kế toán phải cập nhật kịp thời, thấu hiểu bản chất pháp lý để chủ động kiểm soát rủi ro tài chính cho đơn vị mình.

1. Siết chặt xử phạt vi phạm về thuế và hóa đơn theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP

Một trong những điểm nhấn pháp lý quan trọng nhất trong giai đoạn cuối năm 2025 là việc ban hành Nghị định 310/2025/NĐ-CP ngày 12/12/2025 của Chính phủ. Đây là văn bản sửa đổi, bổ sung cho Nghị định 125/2020/NĐ-CP với nhiều thay đổi mang tính răn đe cao hơn, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 16/01/2026.

Thay đổi căn bản về mức phạt hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm

Theo quy định tại khoản 14 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Điều 24 Nghị định 125/2020/NĐ-CP), hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm được phân loại chi tiết dựa trên số lượng hóa đơn vi phạm và tính chất của hàng hóa, dịch vụ:

• Phạt cảnh cáo: Áp dụng đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm đối với hàng hóa, dịch vụ dùng để khuyến mại, quảng cáo, hàng mẫu, cho, biếu, tặng, trao đổi, trả thay lương hoặc tiêu dùng nội bộ đối với 01 số hóa đơn.
• Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.500.000 đồng: Áp dụng khi vi phạm từ 02 đến dưới 10 số hóa đơn đối với hàng cho biếu tặng, tiêu dùng nội bộ... hoặc vi phạm 01 số hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ thông thường.
• Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: Áp dụng khi vi phạm từ 10 đến dưới 50 số hóa đơn đối với hàng cho biếu tặng... hoặc vi phạm từ 02 đến dưới 10 số hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng: Áp dụng đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ từ 50 đến dưới 100 số hóa đơn.
• Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng: Mức phạt cực kỳ nghiêm khắc này áp dụng đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ từ 100 số hóa đơn trở lên.

Quy định mới về xử phạt hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế

Tại khoản 10 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Điều 13 Nghị định 125/2020/NĐ-CP), mức phạt đối với hành vi nộp hồ sơ khai thuế quá hạn trên 90 ngày được điều chỉnh như sau:

Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với hành vi nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn trên 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ khai thuế, có phát sinh số thuế phải nộp và người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế, thanh tra thuế hoặc trước khi lập biên bản.

Đặc biệt, Nghị định mới bổ sung quy định nhân văn: Trường hợp số tiền phạt áp dụng theo khung này lớn hơn số tiền thuế phát sinh trên hồ sơ khai thuế thì số tiền phạt tối đa bằng số tiền thuế phát sinh phải nộp, nhưng không được thấp hơn mức trung bình của khung phạt tiền quy định tại khoản 4 Điều 13 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

Ngoài ra, Điều 2 Nghị định 310/2025/NĐ-CP cũng bãi bỏ hàng loạt điều khoản cũ của Nghị định 125/2020/NĐ-CP như Điều 20, Điều 21, Điều 23 và hầu hết các mẫu biên bản, quyết định xử phạt (trừ mẫu biên bản 01A/BB) để đồng bộ với pháp luật về xử lý vi phạm hành chính chung.

2. Thuế GTGT: Những điều chỉnh mới về hoàn thuế và dịch vụ đào tạo

Liên quan đến chính sách thuế GTGT, các cơ quan thuế địa phương đang tích cực hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện theo các quy định mới của Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Đối với các cơ sở kinh doanh có hoạt động xuất khẩu, việc hoàn thuế GTGT có sự phân tách rõ rệt về mặt thời gian:

• Các hồ sơ hoàn thuế phát sinh trước ngày 01/7/2025 tiếp tục thực hiện theo quy định của Luật Thuế GTGT cũ.
• Các kỳ kê khai từ ngày 01/7/2025 trở đi phải áp dụng nghiêm ngặt các điều kiện hoàn thuế mới theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Doanh nghiệp cần rà soát kỹ chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt và tờ khai hải quan để đảm bảo quyền lợi hoàn thuế.

Bên cạnh đó, một điểm mới cực kỳ quan trọng đối với các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp là quy định về hoạt động đào tạo, sát hạch lái xe. Theo quy định mới, dịch vụ đào tạo và sát hạch lái xe không còn thuộc đối tượng miễn thuế GTGT mà đã chuyển sang đối tượng chịu thuế GTGT với mức thuế suất quy định. Đây là thay đổi lớn yêu cầu các trung tâm đào tạo lái xe phải điều chỉnh ngay phần mềm kế toán, cách thức phát hành hóa đơn và tính toán giá dịch vụ đầu ra.

3. Lệ phí trước bạ: Chuyển giao thẩm quyền ban hành bảng giá về địa phương

Về chính sách lệ phí trước bạ, Chính phủ đã ban hành Nghị định 175/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 10/2022/NĐ-CP quy định về lệ phí trước bạ.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Nghị định 175/2025/NĐ-CP, có một giai đoạn chuyển tiếp quan trọng:

Từ ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành (01/7/2025) đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2025, trường hợp Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chưa ban hành Bảng giá tính lệ phí trước bạ đối với ô tô, xe máy thì tiếp tục được áp dụng Bảng giá tính lệ phí trước bạ do Bộ Tài chính ban hành.

Như vậy, kể từ ngày 01/01/2026, thẩm quyền ban hành Bảng giá tính lệ phí trước bạ đối với ô tô, xe máy sẽ hoàn toàn thuộc về Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Hiện nay, các địa phương đang khẩn trương xây dựng và ban hành bảng giá chi tiết sát với giá giao dịch thực tế trên thị trường địa phương để kịp thời áp dụng ngay từ đầu năm 2026. Kế toán doanh nghiệp kinh doanh xe hoặc có phát sinh mua sắm tài sản cố định là ô tô, xe máy cần đặc biệt lưu ý bảng giá của từng địa phương nơi đăng ký quyền sở hữu.

4. Thuế đối với hoạt động xử lý tài sản bảo đảm tiền vay

Đối với các doanh nghiệp có phát sinh hoạt động xử lý nợ, mua bán tài sản bảo đảm, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 đã quy định rất rõ ràng về nghĩa vụ thuế khi chuyển nhượng tài sản bảo đảm.

Cụ thể, thu nhập từ việc cơ quan thi hành án hoặc tổ chức tín dụng bán đấu giá tài sản bảo đảm (như bất động sản, xe ô tô, dây chuyền máy móc) để thu hồi nợ vay phải được kê khai và nộp thuế theo đúng quy định pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Khoản thu nhập này được xác định là thu nhập khác của bên có tài sản bảo đảm và nghĩa vụ thuế phải được ưu tiên thanh toán trước hoặc trích khấu trừ trực tiếp từ số tiền bán tài sản đấu giá trước khi phân bổ cho các nghĩa vụ nợ khác.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý: Việc thấu hiểu và nắm vững các thay đổi pháp lý về thuế, hóa đơn không chỉ giúp người làm kế toán hoàn thành tốt công việc chuyên môn, tối ưu hóa số thuế phải nộp một cách hợp pháp mà còn là "lá chắn" vững chắc bảo vệ doanh nghiệp trước các rủi ro xử phạt hành chính nghiêm khắc từ năm 2026. Hãy luôn chủ động rà soát hệ thống chứng từ, hóa đơn điện tử hàng ngày để đảm bảo tính tuân thủ cao nhất.