Thông tư 154/2026/TT-BCA của Bộ Công an: Khi nào mã định danh hóa chất bị "khai tử"?

Ngày 04/9/2026, Bộ Công an đã ban hành Thông tư 154/2026/TT-BCA quy định chi tiết về quản lý, định danh và truy xuất nguồn gốc đối với các loại hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trên Nền tảng định danh và xác thực điện tử. Văn bản này, có hiệu lực từ cùng ngày 04/9/2026, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc siết chặt quản lý an toàn hóa chất, đặc biệt là những hóa chất có nguy cơ cao.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển công nghiệp, việc quản lý hóa chất, đặc biệt là hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các sự cố liên quan đến hóa chất không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và an ninh quốc gia. Để giải quyết vấn đề này, việc áp dụng công nghệ định danh và truy xuất nguồn gốc điện tử là một giải pháp tối ưu, giúp các cơ quan chức năng và doanh nghiệp dễ dàng theo dõi, kiểm soát toàn bộ vòng đời của hóa chất từ sản xuất, nhập khẩu đến tiêu thụ và xử lý.

Tuy nhiên, không phải mã định danh nào cũng có hiệu lực vĩnh viễn. Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA đã quy định rõ 4 trường hợp mà mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt sẽ bị chấm dứt hiệu lực. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc tuân thủ quy định pháp luật, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong chuỗi cung ứng hóa chất.

4 trường hợp mã định danh hóa chất bị chấm dứt hiệu lực

Theo khoản 1 Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA, Cơ quan quản lý Hệ thống định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất sẽ thực hiện chấm dứt hiệu lực mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt và mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt đã được cấp trên Hệ thống trong các trường hợp sau:

• Tổ chức, cá nhân bị thu hồi, đình chỉ hoặc chấm dứt hiệu lực giấy phép: Đây là trường hợp đầu tiên và quan trọng nhất. Khi một tổ chức hoặc cá nhân không còn đủ điều kiện hoạt động hóa chất theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, hoặc chấm dứt hoạt động theo quy định của pháp luật, thì các mã định danh liên quan sẽ bị chấm dứt hiệu lực. Điều này nhằm đảm bảo rằng chỉ những đơn vị hợp pháp và đủ năng lực mới được phép tham gia vào chuỗi cung ứng hóa chất.
• Sử dụng mã sai mục đích, không đúng đối tượng hoặc thông tin không chính xác: Mã chuỗi cung ứng hoặc mã định danh hóa chất được cấp cho một mục đích cụ thể và gắn với thông tin đã được khởi tạo trên Hệ thống. Nếu phát hiện việc sử dụng mã sai mục đích, không đúng đối tượng hoặc thông tin khai báo không khớp với thực tế, mã đó sẽ bị chấm dứt hiệu lực. Quy định này nhằm ngăn chặn các hành vi gian lận, lạm dụng hoặc sử dụng hóa chất trái phép.
• Theo yêu cầu hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Trong một số trường hợp, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể yêu cầu hoặc ra quyết định chấm dứt hiệu lực mã định danh hóa chất. Điều này thường xảy ra khi có các vi phạm nghiêm trọng về an toàn, an ninh hóa chất hoặc các vấn đề pháp lý khác đòi hỏi sự can thiệp khẩn cấp từ phía cơ quan quản lý.
• Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật: Ngoài ba trường hợp cụ thể trên, pháp luật có thể quy định thêm các tình huống khác dẫn đến việc chấm dứt hiệu lực mã định danh hóa chất. Điều này đảm bảo tính linh hoạt và khả năng điều chỉnh của quy định để phù hợp với những diễn biến phức tạp trong thực tiễn quản lý hóa chất.

Quy trình thông báo và giải trình trước khi chấm dứt hiệu lực

Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các tổ chức, cá nhân, khoản 2 Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA quy định rõ về quy trình thông báo và giải trình. Cụ thể, trước khi chấm dứt hiệu lực mã, cơ quan quản lý Hệ thống phải thông báo bằng phương thức điện tử trên Hệ thống để tổ chức, cá nhân liên quan giải trình, làm rõ trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày Hệ thống ghi nhận việc gửi thông báo. Quy định này không áp dụng trong trường hợp chấm dứt hiệu lực theo yêu cầu bằng văn bản hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhằm đảm bảo tính kịp thời và hiệu quả trong các tình huống khẩn cấp.

Mã đã chấm dứt hiệu lực có được kích hoạt lại?

Một điểm đáng chú ý khác được quy định tại khoản 3 Điều 13 Thông tư 154/2026/TT-BCA là mã chuỗi cung ứng hóa chất cần kiểm soát đặc biệt và mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt đã bị chấm dứt hiệu lực không được kích hoạt lại. Điều này có nghĩa là một khi mã đã bị vô hiệu hóa, nó sẽ không thể được sử dụng lại. Nếu tổ chức, cá nhân có nhu cầu tiếp tục sử dụng, họ phải thực hiện khởi tạo mã mới theo quy định tại Điều 9 và Điều 10 Thông tư này. Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng: nếu căn cứ chấm dứt hiệu lực không còn hoặc việc chấm dứt hiệu lực được xác định là không chính xác, cơ quan quản lý Hệ thống sẽ khôi phục hiệu lực của mã và dữ liệu liên quan trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày có kết quả xác minh. Điều này thể hiện sự linh hoạt và công bằng trong quản lý, đảm bảo rằng các quyết định chấm dứt hiệu lực được thực hiện một cách chính xác và có căn cứ.

Tầm quan trọng của việc quản lý mã định danh hóa chất

Việc quản lý chặt chẽ mã định danh hóa chất cần kiểm soát đặc biệt không chỉ giúp các cơ quan chức năng dễ dàng theo dõi và kiểm soát mà còn nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật. Điều này góp phần:

• Nâng cao an toàn: Giảm thiểu rủi ro tai nạn, sự cố liên quan đến hóa chất nguy hiểm.
• Bảo vệ môi trường: Ngăn chặn việc xả thải hóa chất trái phép, gây ô nhiễm.
• Chống buôn lậu và sử dụng trái phép: Giúp phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về hóa chất.
• Minh bạch hóa chuỗi cung ứng: Tạo niềm tin cho người tiêu dùng và đối tác, thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành hóa chất.

Với những quy định chi tiết và chặt chẽ trong Thông tư 154/2026/TT-BCA, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý để quản lý hóa chất một cách hiệu quả, hướng tới một môi trường an toàn và bền vững hơn.