Việc từ chối nhận di sản thừa kế là một quyền dân sự quan trọng, giúp cá nhân tránh được các nghĩa vụ tài sản hoặc đơn giản là nhường phần tài sản đó cho những người thừa kế khác. Để đảm bảo tính pháp lý, văn bản này bắt buộc phải được công chứng hoặc chứng thực. Với việc Luật Công chứng 2024 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, quy trình này sẽ có những điều chỉnh đáng kể mà người dân cần nắm rõ.

Căn cứ pháp lý và quyền từ chối nhận di sản

Theo quy định tại Luật Công chứng 2024, việc công chứng văn bản từ chối nhận di sản vẫn phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

Tại Điều 60 Luật Công chứng 2024, trình tự và thành phần hồ sơ đã được chi tiết hóa nhằm phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và khai thác dữ liệu quốc gia.

Hồ sơ yêu cầu công chứng: Tối giản nhờ công nghệ

Một trong những điểm sáng của quy định mới là khả năng giảm bớt giấy tờ rườm rà. Người yêu cầu công chứng cần chuẩn bị các loại giấy tờ sau:

• Dự thảo giao dịch: Văn bản từ chối nhận di sản (nếu có sẵn) hoặc yêu cầu công chứng viên soạn thảo.
• Giấy tờ tùy thân: Thẻ căn cước, hộ chiếu hoặc các giấy tờ xác định nhân thân hợp pháp khác.
• Giấy tờ về tài sản: Bản sao giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản hoặc các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan đến di sản.
• Giấy tờ chứng minh quan hệ: Di chúc (nếu thừa kế theo di chúc) hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống, hôn nhân (nếu thừa kế theo pháp luật).
• Bằng chứng về việc mở thừa kế: Giấy chứng tử hoặc giấy tờ khác chứng minh người để lại di sản đã chết.

Đáng chú ý, nếu tổ chức hành nghề công chứng có thể khai thác thông tin về nhân thân và tài sản từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác, người dân sẽ không phải nộp bản sao các giấy tờ này. Tuy nhiên, người yêu cầu sẽ phải nộp một khoản phí khai thác dữ liệu theo quy định.

Sự khác biệt so với quy định hiện hành

So với Điều 59 Luật Công chứng 2014, quy định mới tại Luật Công chứng 2024 không chỉ kế thừa các yêu cầu về tính xác thực mà còn mở rộng phương thức nộp hồ sơ. Người dân có thể lựa chọn nộp trực tiếp, gửi qua bưu chính hoặc thực hiện trực tuyến, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho những người ở xa hoặc không có điều kiện đi lại.

"Việc cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực công chứng không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân mà còn nâng cao tính chính xác, minh bạch nhờ sự kết nối dữ liệu liên thông giữa các cơ quan nhà nước."

Tóm lại, từ ngày 01/7/2025, khi thực hiện từ chối nhận di sản, quý khách hàng nên chủ động kiểm tra thông tin trên hệ thống dữ liệu dân cư để tối ưu hóa bộ hồ sơ của mình. Việc nắm vững các quy định tại Luật Công chứng 2024 sẽ giúp quá trình giao dịch diễn ra nhanh chóng và đúng pháp luật.