Nhằm khắc phục những bất cập trong công tác quản lý và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước bối cảnh các phương thức kinh doanh mới xuất hiện ngày càng phổ biến, dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 đã đưa ra hàng loạt đề xuất quan trọng. Những quy định mới này tập trung siết chặt hoạt động kinh doanh, trưng bày, bán lẻ và kiểm soát độ tuổi người tiêu dùng thông qua ứng dụng công nghệ số.

1. Nghiêm cấm hoàn toàn hành vi trưng bày các loại thuốc lá thông thường

Theo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012, hành vi trưng bày thuốc lá thông thường tại các đại lý, điểm bán lẻ sẽ chính thức bị đưa vào nhóm các hành vi bị nghiêm cấm. Điều này đồng nghĩa với việc các cơ sở bán lẻ không còn được phép đặt các tút, bao thuốc lá công khai trên kệ hay tủ trưng bày như hiện tại.

Sản phẩm thuốc lá thông thường theo định hướng quy định bao gồm toàn bộ các mặt hàng được chế biến từ nguyên liệu thuốc lá dưới dạng:

• Thuốc lá điếu;
• Xì gà;
• Thuốc lá sợi;
• Thuốc lào.

Đối chiếu với quy định tại Điều 9 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012, các điểm bán lẻ hiện nay vẫn được phép trưng bày không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu. Do đó, đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày sẽ làm thay đổi căn bản phương thức tiếp thị sản phẩm tại các điểm bán lẻ.

2. Bắt buộc kiểm tra VNeID khi nghi ngờ người mua dưới 18 tuổi

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là nghĩa vụ của cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường trong việc xác minh độ tuổi người mua. Bên cạnh yêu cầu niêm yết bảng thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, dự thảo bổ sung trách nhiệm pháp lý rõ ràng cho điểm bán.

Cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải thực hiện kiểm tra thẻ Căn cước, Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) hoặc Hộ chiếu đối với trường hợp có nghi ngờ người mua thuốc lá chưa đủ 18 tuổi.

Quy định này nhằm nâng cao hiệu quả ngăn chặn thanh thiếu niên tiếp xúc với thuốc lá. Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục siết chặt khu vực bán hàng khi cấm bán thuốc lá phía ngoài cổng các cơ sở giáo dục, cơ sở y tế trong phạm vi bán kính 100 mét tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất.

3. Cấm triệt để việc buôn bán thuốc lá trên môi trường số

Nhằm ngăn chặn tình trạng kinh doanh tràn lan trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử, dự thảo sửa đổi bổ sung quy định nghiêm cấm bán thuốc lá thông qua các nền tảng và ứng dụng số. Danh mục hành vi bị cấm bao gồm:

• Bán thuốc lá bằng máy bán hàng tự động;
• Bán thuốc lá trên môi trường mạng và sàn giao dịch thương mại điện tử;
• Bán hàng qua các mạng xã hội, ứng dụng di động và nền tảng trực tuyến;
• Thực hiện các phương thức giao dịch điện tử khác để mua bán thuốc lá;
• Hút và bán thuốc lá tại các địa điểm có quy định cấm.

4. Bổ sung nghĩa vụ công bố tiêu chuẩn cơ sở đối với xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào

Dự thảo quy định các cơ sở sản xuất và nhập khẩu xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào bắt buộc phải xây dựng và thực hiện công bố tiêu chuẩn cơ sở cho sản phẩm trước khi lưu thông trên thị trường. Việc công bố tiêu chuẩn này phải tuân thủ đầy đủ hệ thống pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Quy định này tạo hành lang pháp lý bình đẳng, nâng cao chất lượng quản lý đối với cả mặt hàng sản xuất trong nước lẫn hàng hóa nhập khẩu.

5. Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá thế hệ mới

Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước sự bùng nổ của các loại hình thuốc lá mới, dự thảo bổ sung điều khoản cấm toàn diện đối với:

• Sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quá cảnh, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng;
• Sản xuất, mua bán thiết bị, linh kiện rời hoặc dung dịch dùng cho việc lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng;
• Trưng bày và bán lẻ thuốc lá trên mạng xã hội, nền tảng số hoặc phương thức điện tử khác.

6. Thắt chặt điều kiện cấp phép kinh doanh thuốc lá

Dự thảo khẳng định kinh doanh thuốc lá là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Mọi hoạt động từ mua bán, chế biến, nhập khẩu nguyên liệu đến sản xuất, nhập khẩu thành phẩm đều bắt buộc phải có Giấy phép do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp. Chính phủ sẽ quy định chi tiết trình tự, thủ tục và điều kiện cấp phép này.

7. Siết chặt hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp

Mọi hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp hoặc hợp đồng chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp liên quan đến thuốc lá chỉ được chấp thuận thực hiện tại các doanh nghiệp đã được cấp phép sản xuất thuốc lá, đồng thời phải được Bộ trưởng Bộ Công Thương chấp thuận bằng văn bản.

Dự kiến, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2027.