Bước sang tháng 10/2026, hàng loạt chính sách pháp luật mới trong lĩnh vực giao thông vận tải, an toàn phương tiện và thủ tục xuất nhập cảnh chính thức bắt đầu có hiệu lực thi hành. Đáng chú ý nhất là các tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật nghiêm ngặt đối với động cơ và hệ thống ắc quy xe điện, việc cắt giảm thủ tục hành chính đối với phương tiện cơ giới thuộc Bộ Quốc phòng, cũng như quy trình khai báo hải quan điện tử thế hệ mới. Dưới đây là bức tranh toàn cảnh và phân tích chi tiết về những thay đổi then chốt mà người dân, doanh nghiệp và các tổ chức cần nắm rõ để kịp thời tuân thủ.

1. Siết Chặt Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật Động Cơ Xe Mô Tô, Xe Gắn Máy Điện Từ 09/10/2026

Làn sóng chuyển dịch xanh trong giao thông đường bộ tại Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Nhằm nâng cao an toàn vận hành và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan quản lý đã ban hành hệ thống quy chuẩn kỹ thuật chuyên biệt dành riêng cho trái tim của phương tiện điện. Căn cứ theo quy định tại Thông tư 12/2026/TT-BXD ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 30:2026/BXD về động cơ sử dụng cho xe mô tô điện, xe gắn máy điện, tất cả động cơ điện mới sử dụng cho xe mô tô điện và xe gắn máy điện trong hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu đều phải vượt qua hàng loạt bài kiểm tra khắt khe trước khi được lưu thông thương mại.

Theo nội dung của quy chuẩn mới QCVN 30:2026/BXD, các tiêu chí chất lượng được định hình rất chi tiết nhằm hạn chế triệt để tình trạng hàng giả, hàng nhái, động cơ trôi nổi kém chất lượng:

• Sự thống nhất và tính nguyên bản: Kết cấu kỹ thuật và các thông số hoạt động thực tế của động cơ điện bắt buộc phải hoàn toàn trùng khớp với hồ sơ đăng ký kiểu loại của cơ sở sản xuất và tiêu chuẩn kỹ thuật quy định.
• Yêu cầu ngoại quan và độ bền cơ học: Thân vỏ và toàn bộ bề mặt động cơ không được có dấu hiệu rạn nứt, không bị gỉ sét, lớp sơn phủ bảo vệ không được bong tróc, các chi tiết liên kết phải được định vị chắc chắn, đảm bảo khả năng chịu rung lắc liên tục trên đường sát Việt Nam.
• Thông số kỹ thuật minh bạch: Trên thân động cơ bắt buộc phải dập nổi hoặc khắc chìm điện áp danh định, công suất danh định tại vị trí dễ quan sát nhất ngay cả sau khi đã hoàn thiện lắp ráp vào khung xe. Các ký tự này phải sắc nét, bền vững và tuyệt đối không thể tẩy xóa hay làm giả.
• Quản lý định danh qua số động cơ: Mỗi khối động cơ phải sở hữu một dãy số định danh riêng biệt, được khắc chìm hoặc dập nổi rõ ràng, nghiêm cấm mọi hành vi đục sửa, hàn xóa số máy. Đồng thời, bộ điều khiển điện tử (ECU) kèm theo cũng phải ghi rõ thương hiệu, mã kiểu loại và dải điện áp vận hành.
• Dung sai sai số khắt khe khi kiểm nghiệm: Khi đưa vào phòng thí nghiệm chuyên ngành, công suất danh định, công suất cực đại và vận tốc quay danh định của động cơ không được phép sai lệch quá mức ±5% so với bản công bố kỹ thuật. Hiệu suất chuyển đổi năng lượng cũng phải đạt ngưỡng chuẩn hóa quốc gia.

Quy định này đặt ra yêu cầu cấp thiết buộc các nhà máy sản xuất xe hai bánh điện và các đơn vị nhập khẩu linh kiện phải khẩn trương rà soát lại chuỗi cung ứng, hoàn thiện hồ sơ thử nghiệm để tránh nguy cơ bị ách tắc lô hàng khi cập cảng hoặc xuất xưởng.

2. Hàng Loạt Yêu Cầu An Toàn Cháy Nổ Mới Dành Cho Ắc Quy Xe Điện Áp Dụng Từ 09/10/2026

Song hành với động cơ, nguy cơ rủi ro cháy nổ và suy giảm tuổi thọ nguồn điện luôn là mối bận tâm hàng đầu của người sử dụng phương tiện chạy điện. Khắc phục triệt để các bất cập trong khâu quản lý chất lượng lõi năng lượng, Thông tư 13/2026/TT-BXD ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 31:2026/BXD đã chính thức thiết lập khung an toàn toàn diện đối với tất cả dòng ắc quy, pin năng lượng chuyên dùng cho xe mô tô và xe gắn máy điện.

Phạm vi bao phủ của quy chuẩn mới QCVN 31:2026/BXD điều chỉnh đồng thời cả 3 chủng loại nguồn điện phổ biến trên thị trường hiện nay: ắc quy axit-chì truyền thống, ắc quy Niken Metal Hydride (NiMH) và pin khối Lithium-Ion hiện đại. Quy chuẩn đặt ra 2 nhóm yêu cầu cốt lõi:

• Về đặc tính kỹ thuật điện: Điện áp thực tế đo được của khối ắc quy không được thấp hơn điện áp danh định và không được vượt quá mức trần 115% điện áp danh định. Bên cạnh đó, dung lượng đo được không được phép tụt xuống dưới 90% dung lượng danh định (C3) đối với ắc quy axit-chì, và phải đạt tối thiểu 100% dung lượng danh định (C3) đối với các loại pin Lithium-Ion và NiMH tiên tiến.
• Về đặc tính an toàn và khả năng chống chịu va đập, cháy nổ: Các khối pin và ắc quy phải vượt qua các thử nghiệm tải trọng khắc nghiệt, bao gồm thử nghiệm nạp quá điện áp, phóng xả sâu vượt mức, thử nghiệm rung chấn mô phỏng địa hình đèo dốc, thử nghiệm ngắt mạch bảo vệ đối với pin công nghệ mới, thử nghiệm thả rơi từ độ cao tiêu chuẩn và ngâm nước chống chập điện.
• Cảnh báo trực quan về điện áp cao: Nhằm bảo đảm an toàn tính mạng cho thợ sửa chữa và người vận hành, toàn bộ khối ắc quy điện áp cao bắt buộc phải in biểu tượng cảnh báo nguy hiểm điện giật sắc nét, có độ phản quang hoặc màu sắc nhận diện đặc thù theo tiêu chuẩn quốc tế.

3. Cắt Giảm Thủ Tục: Bỏ Yêu Cầu Đăng Ký Hệ Thống Số Phụ Đối Với Xe Máy Chuyên Dùng Bộ Quốc Phòng

Cải cách thủ tục hành chính và tinh gọn quy trình quản lý trang thiết bị kỹ thuật quân sự là điểm sáng đáng ghi nhận trong văn bản pháp luật quân sự mới. Theo quy định tại Thông tư 118/2026/TT-BQP (sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 69/2024/TT-BQP quy định về đăng ký, quản lý, sử dụng xe cơ giới, xe máy chuyên dùng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng), kể từ ngày 10/10/2026, nhóm xe máy chuyên dùng đã chính thức được bãi bỏ nghĩa vụ đăng ký số phụ.

Cụ thể, khoản 4 Điều 7 Thông tư 69/2024/TT-BQP trước đây yêu cầu toàn bộ xe ô tô, rơ moóc, sơ mi rơ moóc cùng xe máy chuyên dùng đều phải thực hiện đăng ký hệ thống số phụ trước khi đưa vào khai thác sử dụng. Với sửa đổi tại Thông tư 118/2026/TT-BQP, cụm từ “xe máy chuyên dùng” đã được lược bỏ. Như vậy, chỉ còn ô tô, rơ moóc và sơ mi rơ moóc quân sự là đối tượng bắt buộc duy trì đăng ký hệ thống số phụ theo Phụ lục II. Quy định này góp phần giảm thiểu đáng kể thời gian, chi phí và thủ tục giấy tờ cho các đơn vị quân đội khi tiếp nhận, điều chuyển các trang thiết bị cơ giới chuyên dụng như máy xúc, máy ủi, cẩu chuyên dụng phục vụ huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu.

4. Đổi Mới Quy Trình Khai Báo Phương Tiện Xuất Cảnh, Nhập Cảnh Và Quá Cảnh Qua Hệ Thống Điện Tử

Nhằm thúc đẩy giao thương quốc tế, rút ngắn thời gian thông quan tại các cửa khẩu trọng điểm và hoàn thiện nền tảng hải quan số, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 127/2026/TT-BTC quy định về chỉ tiêu thông tin, mẫu chứng từ khai báo khi làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, chuyển cảng đối với phương tiện vận tải qua mọi tuyến biên giới.

Theo văn bản này, kể từ tháng 10/2026, toàn bộ người khai hải quan và đại diện chủ phương tiện vận tải quốc tế bắt buộc phải tiến hành kê khai thông tin qua Cổng thông tin một cửa quốc gia đối với các phương thức vận tải đa dạng:

• Tàu biển thương mại quốc tế làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh hoặc chuyển cảng tại hệ thống cảng biển trên toàn quốc;
• Tàu bay dân dụng và hàng không vận tải hàng hóa tại các cảng hàng không quốc tế;
• Phương tiện vận tải đường thủy nội địa hoạt động qua lại tuyến biên giới đường thủy;
• Xe ô tô, xe tải, xe đầu kéo vận tải đường bộ qua các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính;
• Các đoàn tàu hỏa liên vận quốc tế vận chuyển hành khách và hàng hóa qua ga đường sắt biên giới.

Quy trình số hóa giúp giảm thiểu tối đa sự can thiệp trực tiếp của con người, hạn chế tiêu cực và tăng cường tính bảo mật dữ liệu thương mại. Đáng lưu ý, Thông tư 127/2026/TT-BTC cũng dự liệu phương án xử lý sự cố công nghệ: Chỉ khi Cổng thông tin một cửa quốc gia gặp trục trặc kỹ thuật hoặc sự cố bất khả kháng được xác nhận, cơ quan hải quan mới tiếp nhận bản khai bằng chứng từ giấy theo các biểu mẫu chuẩn hóa ban hành kèm theo Thông tư 127/2026/TT-BTC.

5. Áp Dụng Khung Định Mức Khảo Sát Đo Sâu Hàng Hải Mới Tích Hợp Công Nghệ DGPS, RTK Từ 01/10/2026

Công tác bảo đảm an toàn hàng hải đóng vai trò huyết mạch trong chiến lược kinh tế biển của đất nước. Bắt đầu từ ngày 01/10/2026, Thông tư 65/2026/TT-BXD về Định mức kinh tế - kỹ thuật khảo sát đo sâu trong lĩnh vực hàng hải sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước chính thức có hiệu lực, thay thế hoàn toàn Thông tư 18/2017/TT-BGTVT đã tồn tại gần một thập kỷ.

Sự ra đời của Thông tư 65/2026/TT-BXD là bước tiến quan trọng trong việc cập nhật các thành tựu khoa học công nghệ định vị vệ tinh và viễn thám hiện đại vào công tác dự toán ngân sách công. Thay vì giới hạn ở các phương pháp cơ học và quang học truyền thống vốn tồn tại nhiều sai số, bộ định mức mới Thông tư 65/2026/TT-BXD chuẩn hóa định ngạch hao phí vật liệu, ngày công chuyên gia và ca máy thi công đối với hàng loạt công nghệ đo đạc tiên tiến:

• Định vị tọa độ các điểm đặc trưng, chướng ngại vật ngầm dưới nước bằng hệ thống cảm biến chuyên dụng;
• Khảo sát và số hóa bình đồ độ sâu luồng hàng hải bằng máy đo sâu đơn tia tích hợp hệ thống định vị vi sai toàn cầu DGPS;
• Khảo sát, lập mô hình 3D địa hình đáy biển bằng máy đo sâu đơn tia kết hợp công nghệ định vị động thời gian thực RTK độ chính xác cao đến từng centimet;
• Khảo sát diện rộng bằng máy đo sâu đa tia tích hợp DGPS, cho phép quét toàn diện bề mặt luồng tàu chạy, phục vụ công tác nạo vét duy tu luồng hàng hải trọng yếu quốc gia.

Việc áp dụng khung định mức chuẩn xác này không chỉ giúp các cơ quan quản lý đầu tư công kiểm soát chặt chẽ từng đồng vốn ngân sách Nhà nước, mà còn tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các doanh nghiệp tư vấn, khảo sát địa hình hàng hải áp dụng công nghệ cao.

Lời Khuyên Dành Cho Doanh Nghiệp Và Người Dân Để Thích Ứng Kịp Thời

Những biến chuyển đồng bộ của các văn bản pháp luật giao thông vận tải có hiệu lực trong tháng 10/2026 cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật xanh, số hóa hành chính và hiện đại hóa hạ tầng giao thông. Để không bị động trước các quy định mới:

• Các doanh nghiệp xe điện: Cần rà soát ngay chứng nhận hợp quy, kiểm tra lại toàn bộ danh mục động cơ và ắc quy nhập khẩu/sản xuất để bảo đảm tuân thủ đúng ngưỡng giới hạn của QCVN 30:2026/BXD và QCVN 31:2026/BXD trước khi đưa ra thị trường;
• Các doanh nghiệp vận tải quốc tế và chủ phương tiện: Chủ động hoàn thiện chữ ký số, tài khoản khai báo trên Cổng thông tin một cửa quốc gia, cập nhật các trường thông tin biểu mẫu mới theo Thông tư 127/2026/TT-BTC để quá trình xuất nhập cảnh diễn ra thông suốt, tránh phát sinh chi phí lưu bãi;
• Đơn vị tư vấn, khảo sát công trình biển: Chuyển đổi công thức tính dự toán và lập hồ sơ thanh quyết toán khối lượng đo đạc theo định mức kinh tế kỹ thuật tại Thông tư 65/2026/TT-BXD đối với tất cả các dự án triển khai từ quý IV/2026.