Trong bối cảnh nền kinh tế năm 2026 đang chuyển mình mạnh mẽ, vai trò của tổ chức Công đoàn tại doanh nghiệp ngày càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Không chỉ là cầu nối giữa người lao động và người sử dụng lao động, Công đoàn cơ sở còn là nhân tố then chốt giúp xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ. Tuy nhiên, việc nắm vững quy trình thành lập theo các quy định mới nhất như Luật Công đoàn 2024 và Hướng dẫn 38/HD-TLĐ là điều mà mọi doanh nghiệp và người lao động cần lưu ý.

1. Điều kiện thành lập Công đoàn cơ sở năm 2026

Theo quy định tại Quyết định 2399/QĐ-TLĐ về Điều lệ Công đoàn Việt Nam (khóa XIII), điều kiện để thành lập Công đoàn cơ sở đã có những điểm cụ thể nhằm tạo điều kiện tối đa cho người lao động. Cụ thể:

• Số lượng tối thiểu: Phải có ít nhất 05 đoàn viên công đoàn hoặc 05 người lao động tự nguyện viết đơn gia nhập Công đoàn Việt Nam.
• Đối tượng: Người lao động làm công hưởng lương trong các loại hình doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), hợp tác xã, và các tổ chức khác có sử dụng lao động.
• Tính tự nguyện: Việc thành lập phải dựa trên tinh thần tự nguyện của người lao động, không có sự can thiệp trái pháp luật từ phía chủ doanh nghiệp.

2. Quy trình 4 bước thành lập Công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp

Dựa trên Hướng dẫn 38/HD-TLĐ, quy trình thành lập được chuẩn hóa qua 4 bước chặt chẽ như sau:

Bước 1: Thành lập Ban vận động và tuyên truyền

Tại những doanh nghiệp chưa có tổ chức Công đoàn, người lao động có quyền liên kết để thành lập Ban vận động thành lập Công đoàn cơ sở. Ban vận động phải có ít nhất 03 thành viên, bao gồm Trưởng ban và các thành viên.

Nhiệm vụ chính của Ban vận động là tuyên truyền về ý nghĩa của tổ chức Công đoàn, vận động đồng nghiệp gia nhập và thu nhận đơn xin gia nhập Công đoàn. Đây là giai đoạn quan trọng để tạo nền móng vững chắc cho tổ chức sau này.

Bước 2: Tổ chức Đại hội thành lập Công đoàn cơ sở

Khi đã tập hợp đủ số lượng người lao động có đơn gia nhập (từ 05 người trở lên), Ban vận động tiến hành chuẩn bị và tổ chức Đại hội thành lập. Trình tự Đại hội cần đảm bảo các nội dung sau:

• Báo cáo quá trình vận động và danh sách người lao động gia nhập Công đoàn.
• Tuyên bố thành lập Công đoàn cơ sở.
• Bầu Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở bằng hình thức bỏ phiếu kín.
• Bầu Chủ tịch Công đoàn cơ sở.
• Thông qua chương trình hoạt động của Công đoàn trong nhiệm kỳ tới.

Lưu ý: Đại hội cần có sự tham dự của đại diện Công đoàn cấp trên để hướng dẫn và giám sát tính hợp lệ của quy trình bầu cử.

Bước 3: Hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận

Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi kết thúc Đại hội, Ban Chấp hành mới được bầu phải hoàn thiện và gửi hồ sơ lên Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở. Hồ sơ bao gồm:

• Văn bản đề nghị công nhận đoàn viên và Công đoàn cơ sở.
• Biên bản Đại hội thành lập và biên bản kiểm phiếu bầu cử.
• Danh sách đoàn viên kèm theo đơn gia nhập Công đoàn.
• Sơ yếu lý lịch trích ngang của các thành viên Ban Chấp hành.

Bước 4: Thẩm định và ban hành quyết định công nhận

Sau khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Công đoàn cấp trên có trách nhiệm thẩm định trong vòng 10 ngày làm việc. Nếu hồ sơ đạt yêu cầu, Công đoàn cấp trên sẽ ban hành quyết định công nhận đoàn viên, công nhận Công đoàn cơ sở và các chức danh lãnh đạo.

Trường hợp hồ sơ chưa đảm bảo, Công đoàn cấp trên phải thông báo bằng văn bản và hướng dẫn doanh nghiệp bổ sung, hoàn thiện trong thời gian không quá 10 ngày làm việc tiếp theo.

3. Những lưu ý quan trọng sau khi thành lập

Sau khi có quyết định công nhận, Công đoàn cơ sở cần nhanh chóng thực hiện các thủ tục pháp lý bổ sung như:

• Khắc dấu Công đoàn theo mẫu quy định.
• Mở tài khoản ngân hàng để quản lý tài chính công đoàn theo Nghị định 105/2026/NĐ-CP.
• Xây dựng quy chế phối hợp giữa Ban Chấp hành Công đoàn và Ban Giám đốc doanh nghiệp.

Việc thành lập Công đoàn cơ sở không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là bước đi chiến lược để doanh nghiệp ổn định nguồn nhân lực, nâng cao năng suất lao động thông qua việc chăm lo tốt đời sống tinh thần và vật chất cho nhân viên.

Trên đây là hướng dẫn chi tiết về quy trình, thủ tục thành lập Công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp mới nhất năm 2026. Hy vọng thông tin này sẽ giúp ích cho quý doanh nghiệp và người lao động trong việc thực hiện quyền công đoàn của mình.