Hoạt động kinh doanh, thương mại thức ăn thủy sản và các chế phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam vừa trải qua những chuyển biến pháp lý hết sức quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Theo khung pháp lý mới nhất tại Thông tư 16/2026/TT-BNNMT do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành (có hiệu lực thi hành từ ngày 09/3/2026), toàn bộ các cơ sở sản xuất, nhập khẩu các mặt hàng này đều phải thực hiện kê khai, cập nhật đầy đủ thông tin để được cấp mã số tiếp nhận chính thức trước khi đưa hàng hóa lưu thông rộng rãi trên thị trường.

Lập tài khoản và kê khai thông tin bắt buộc trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản

Nhằm số hóa công tác quản lý nhà nước theo tinh thần của Luật Thủy sản 2017 và Nghị định 41/2026/NĐ-CP, việc kết nối thông tin giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý được thực hiện hoàn toàn qua môi trường số thông qua Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản.

Cụ thể, căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 13 Thông tư 16/2026/TT-BNNMT, các cơ sở sản xuất, ương dưỡng, nhập khẩu giống thủy sản cũng như các đơn vị sản xuất, nhập khẩu thức ăn thủy sản và sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm tự lập tài khoản đăng nhập hệ thống. Tài khoản đăng nhập được chuẩn hóa dựa trên mã số doanh nghiệp hoặc mã số thuế của tổ chức, cá nhân kinh doanh.

Khi thiết lập tài khoản, doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn thành việc kê khai chính xác, minh bạch các thông tin nền tảng, bao gồm:

• Tên thương mại và tên pháp lý của cơ sở kinh doanh;
• Địa chỉ trụ sở chính, số điện thoại liên lạc, thư điện tử (email) chính thức;
• Địa chỉ nhà xưởng sản xuất, địa điểm kho bãi và đáp ứng điều kiện sản xuất, ương dưỡng;
• Loại hình doanh nghiệp và quy mô đăng ký hoạt động.

Mục đích của việc đăng ký tài khoản này là tạo ra "danh tính số" chính danh cho từng chủ thể kinh doanh, giúp cơ quan chức năng dễ dàng theo dõi, kiểm tra và phân định trách nhiệm pháp lý khi có sự cố chất lượng xảy ra.

Điều kiện bắt buộc trước khi đưa thức ăn thủy sản và sản phẩm xử lý môi trường lưu thông

Điểm mấu chốt mà các doanh nghiệp cần lưu tâm đặc biệt nằm ở quy định tại khoản 2 Điều 13 Thông tư 16/2026/TT-BNNMT. Theo đó, trước thời điểm đưa bất kỳ sản phẩm nào ra chào bán hoặc lưu thông trên thị trường, cơ sở sản xuất hay nhập khẩu đều phải gửi đầy đủ bộ hồ sơ thông tin sản phẩm qua tài khoản đã khởi tạo trên hệ thống.

Chi tiết về thành phần dữ liệu thông tin sản phẩm được pháp luật phân hóa rõ ràng theo nguồn gốc xuất xứ tại Điều 14 Thông tư 16/2026/TT-BNNMT:

1. Đối với sản phẩm sản xuất trong nước

Căn cứ khoản 1 Điều 14 Thông tư 16/2026/TT-BNNMT, nhà sản xuất nội địa cần đính kèm các dữ liệu gồm:

• Thông tin xác thực về địa điểm nhà máy và các điều kiện đảm bảo an toàn sản xuất;
• Thông tin tiêu chuẩn công bố áp dụng theo mẫu Phụ lục III ban hành kèm theo Thông tư;
• Thông tin về hồ sơ công bố hợp quy (đối với các dòng sản phẩm thuộc danh mục bắt buộc);
• Bản sao chụp màu nhãn sản phẩm chính thức sẽ in trên bao bì;
• Phiếu kết quả thử nghiệm chất lượng sản phẩm từ phòng kiểm nghiệm đủ điều kiện.

2. Đối với sản phẩm nhập khẩu từ nước ngoài

Theo khoản 2 Điều 14 Thông tư 16/2026/TT-BNNMT, nhà nhập khẩu cần cung cấp:

• Thông tin cơ sở sản xuất nước ngoài, địa điểm xưởng sản xuất và tiêu chuẩn điều kiện sản xuất;
• Thông tin tiêu chuẩn công bố áp dụng tại Việt Nam;
• Bản sao chụp màu nhãn gốc xuất xứ kèm bản dịch tiếng Việt của nhãn sản phẩm;
• Giấy chứng nhận lưu hành tự do (Certificate of Free Sale - CFS) còn thời hạn hiệu lực (quy định này không áp dụng bắt buộc đối với nguyên liệu đơn dùng sản xuất thức ăn);
• Kết quả kiểm tra chất lượng lô hàng khi thực hiện thủ tục thông quan nhập khẩu.

Cấu trúc mã số tiếp nhận và nghĩa vụ điều chỉnh thông tin khi có thay đổi

Ngay sau khi nhận đầy đủ bộ dữ liệu thông tin hợp lệ từ phía doanh nghiệp, Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản sẽ triển khai cơ chế xử lý tự động để phát hành mã số tiếp nhận cho sản phẩm. Căn cứ theo khoản 3 Điều 14 Thông tư 16/2026/TT-BNNMT, mã số tiếp nhận có định dạng chuẩn hóa dạng AA-BBBBBB, trong đó:

• Ký hiệu AA (Mã phân loại nhóm hàng): Quy định giá trị 01 đối với thức ăn thủy sản; giá trị 02 đối với sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản; và giá trị 03 đối với dòng sản phẩm tích hợp cả hai mục đích vừa làm thức ăn vừa xử lý môi trường.
• Ký hiệu BBBBBB (Số chuỗi định danh): Là dãy số tự nhiên tịnh tiến gồm 6 chữ số (từ 000001 đến 999999) cấp riêng biệt cho từng mã sản phẩm cụ thể.

Mã số tiếp nhận này bắt buộc phải được doanh nghiệp thể hiện rõ ràng trên nhãn hàng hóa, bao bì trực tiếp hoặc tài liệu hướng dẫn đi kèm sản phẩm để người nuôi trồng thủy sản và cơ quan quản lý thị trường dễ dàng tra cứu, truy xuất nguồn gốc.

Ngoài ra, pháp luật cũng quy định rõ ràng nghĩa vụ cập nhật liên tục: Nếu xuất hiện bất kỳ điều chỉnh nào liên quan đến thông tin tiêu chuẩn, thành phần, nhãn mác hay cơ sở sản xuất, doanh nghiệp phải tiến hành cập nhật lại thông tin trên hệ thống trước khi đưa lô hàng mới lưu thông trên thị trường.

Thực hiện nghiêm túc quy định cấp mã số tiếp nhận không chỉ giúp thương nhân tránh được các rủi ro xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản mà còn nâng cao uy tín, chất lượng sản phẩm trong chuỗi cung ứng vật tư nông nghiệp công nghệ cao hiện nay.