Hệ thống chính quyền địa phương tại Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lớn về tổ chức và vận hành. Với việc Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, cơ cấu bộ máy của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp sẽ có những điều chỉnh mang tính chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Cơ cấu tổ chức mới của Hội đồng nhân dân (HĐND)

Theo quy định tại Điều 29 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, bộ máy HĐND các cấp được kiện toàn bao gồm: Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, Tổ đại biểu HĐND và các đại biểu HĐND.

Trong đó, Thường trực HĐND giữ vai trò nòng cốt với thành phần gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên là Trưởng Ban của HĐND. Điểm đáng chú ý nhất trong lần thay đổi này chính là việc phân định rõ ràng chức năng của các Ban:

• HĐND cấp tỉnh: Duy trì Ban Pháp chế, Ban Kinh tế - Ngân sách và Ban Văn hóa - Xã hội.
• HĐND thành phố trực thuộc trung ương: Được bổ sung thêm Ban Đô thị để phù hợp với đặc thù quản lý đô thị phức tạp.
• HĐND cấp xã: Tổ chức gọn nhẹ với 2 Ban là Kinh tế - Ngân sách và Văn hóa - Xã hội.

Đặc biệt, một điểm mới mang tính nhân văn và thực tiễn cao là việc cho phép thành lập thêm Ban Dân tộc tại các địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đây là bước tiến lớn so với các quy định trước đây, giúp đảm bảo quyền lợi và sự phát triển bền vững cho các vùng đặc thù.

Số lượng đại biểu HĐND: Tính toán dựa trên quy mô dân số thực tế

Không còn áp dụng các con số cứng nhắc, Điều 30 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 đã đưa ra cách tính số lượng đại biểu dựa trên quy mô dân số và đặc thù vùng miền:

• Các đô thị đặc biệt như Hà Nội và TP.HCM sẽ có số lượng đại biểu tối đa lên tới 125 người.
• Các địa phương cấp tỉnh khác có số lượng đại biểu tối đa là 85 người.
• Đối với cấp xã, phường và các đặc khu, số lượng đại biểu được khống chế tối đa là 30 người.

Việc điều chỉnh này giúp bộ máy đại biểu sát dân hơn, phản ánh đúng tâm tư nguyện vọng của cử tri tại từng loại hình đơn vị hành chính từ hải đảo đến đô thị.

Cơ cấu tổ chức của Ủy ban nhân dân (UBND)

Tại Điều 39 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, cơ cấu UBND vẫn giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ với các chức danh: Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên.

Tuy nhiên, điểm đột phá nằm ở cơ chế phân cấp, ủy quyền. UBND cấp tỉnh được chủ động hơn trong việc tổ chức các cơ quan chuyên môn và tổ chức hành chính khác để thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Ở cấp xã, tùy vào điều kiện thực tế, chính quyền có thể linh hoạt tổ chức cơ quan chuyên môn hoặc bố trí công chức chuyên môn theo hướng tinh gọn, đa năng theo quy định của Chính phủ.

Việc nắm vững các quy định mới này không chỉ quan trọng đối với cán bộ, công chức mà còn giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và trách nhiệm của mình trong việc giám sát hoạt động của chính quyền địa phương từ sau ngày 01/7/2025.