Trong bối cảnh thị trường xây dựng đang ngày càng được siết chặt về quản lý chất lượng, Bộ Xây dựng đã ban hành một quy định mang tính đột phá, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân khi xây dựng nhà ở quy mô nhỏ. Cụ thể, theo Thông tư 05/2015/TT-BXD (có hiệu lực từ ngày 01/01/2016), chủ nhà sẽ có quyền tự quyết lớn hơn đối với ngôi nhà của mình.

Mô hình nhà phố 3 tầng hiện đại phù hợp với quy định tự thiết kế (ảnh minh họa)

Điều kiện để chủ nhà được tự thiết kế và thi công

Không phải mọi công trình đều được phép tự thực hiện. Thông tư 05/2015/TT-BXD quy định rõ các tiêu chí kỹ thuật mà công trình phải đáp ứng để gia chủ có thể tự thiết kế và tổ chức thi công:

• Tổng diện tích sàn xây dựng: Nhỏ hơn 250m2.
• Số tầng: Dưới 03 tầng.
• Chiều cao công trình: Dưới 12m.

Quy định này dựa trên tinh thần của Luật Xây dựng 2014, nhằm giảm bớt thủ tục hành chính và chi phí cho các hộ gia đình xây dựng nhà ở đơn giản, không đòi hỏi kỹ thuật quá phức tạp.

Phân cấp quản lý đối với nhà ở quy mô lớn hơn

Đối với những công trình có quy mô lớn hơn, yêu cầu về an toàn và kỹ thuật được đặt lên hàng đầu. Cụ thể:

1. Nhà ở dưới 07 tầng

Việc thiết kế và thi công xây dựng bắt buộc phải được thực hiện bởi các tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện năng lực hoạt động xây dựng theo quy định của pháp luật. Chủ nhà không được tự ý thực hiện để đảm bảo an toàn kết cấu và phòng chống cháy nổ.

Việc thẩm định bản vẽ thiết kế là bắt buộc đối với các công trình quy mô lớn (ảnh minh họa)

2. Nhà ở từ 07 tầng trở lên

Đây là nhóm công trình chịu sự quản lý nghiêm ngặt nhất. Ngoài việc yêu cầu đơn vị thiết kế, thi công chuyên nghiệp, công trình còn phải được thẩm định bởi cơ quan chuyên môn. Trước khi đưa vào sử dụng, chủ nhà phải thông báo cho cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền để tiến hành kiểm tra công tác nghiệm thu.

Trách nhiệm bảo trì và an toàn trong quá trình sử dụng

Một điểm mới đáng chú ý trong Thông tư 05/2015/TT-BXD là việc nhấn mạnh trách nhiệm của chủ sở hữu trong việc bảo trì nhà ở. Định kỳ, gia chủ cần tổ chức kiểm tra các bộ phận kết cấu chịu lực chính như:

• Hệ thống mái, cột, dầm, sàn và tường chịu lực.
• Hệ thống cơ - điện và cấp thoát nước.
• Kiểm định an toàn thang máy (nếu có).

"Chủ sở hữu hoặc người quản lý, sử dụng nhà ở có trách nhiệm thực hiện bảo trì nhà ở theo quy định; trường hợp phát hiện nhà ở có dấu hiệu nguy hiểm, không đảm bảo an toàn cho việc sử dụng thì phải báo cáo ngay với chính quyền địa phương."

Trong trường hợp khẩn cấp, khi nhà ở có nguy cơ sập đổ, chủ nhà phải thực hiện ngay các biện pháp như hạn chế hoặc ngừng sử dụng, di chuyển người và tài sản để đảm bảo tính mạng.

Việc ban hành Thông tư 05/2015/TT-BXD thay thế cho Thông tư 10/2014/TT-BXD được kỳ vọng sẽ tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng, vừa bảo vệ quyền lợi của người dân, vừa nâng cao ý thức trách nhiệm về an toàn công trình trong cộng đồng.