Việc xác định quốc tịch cho trẻ em trong các gia đình có yếu tố nước ngoài luôn là vấn đề được dư luận quan tâm, đặc biệt là khi các quy định pháp lý có sự điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn hội nhập. Từ ngày 01/7/2025, Nghị định 191/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, mang đến những hướng dẫn cụ thể và chi tiết hơn về việc xác định quốc tịch cho trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam.

Căn cứ pháp lý mới về quốc tịch trẻ em

Theo quy định tại Điều 9 Nghị định 191/2025/NĐ-CP, việc xác định quốc tịch của trẻ em khi thực hiện thủ tục khai sinh được thực hiện dựa trên tinh thần của khoản 2 Điều 16 Luật Quốc tịch Việt Nam. Quy định này áp dụng cho trường hợp trẻ em sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, người còn lại là công dân nước ngoài.

Các kịch bản xác định quốc tịch phổ biến

Pháp luật hiện hành chia việc xác định quốc tịch thành các trường hợp cụ thể dựa trên sự thỏa thuận của cha mẹ và nơi trẻ sinh ra:

1. Cha mẹ thỏa thuận lựa chọn quốc tịch Việt Nam

Đây là trường hợp đơn giản nhất. Trẻ em sẽ mặc nhiên có quốc tịch Việt Nam nếu tại thời điểm đăng ký khai sinh, cha và mẹ cùng thống nhất lựa chọn quốc tịch Việt Nam cho con. Sự thỏa thuận này thể hiện ý chí của gia đình và được pháp luật tôn trọng tuyệt đối.

2. Trường hợp không thỏa thuận được quốc tịch

Một điểm mới đáng chú ý tại điểm b khoản 1 Điều 9 Nghị định 191/2025/NĐ-CP là giải pháp cho các tranh chấp hoặc bế tắc trong thỏa thuận. Nếu trẻ sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thể đi đến thống nhất về quốc tịch, trẻ sẽ mặc nhiên có quốc tịch Việt Nam. Để thực hiện thủ tục này, cha hoặc mẹ phải lập văn bản cam đoan về việc không thỏa thuận được và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung cam đoan đó.

3. Trẻ đã đăng ký khai sinh tại nước ngoài

Đối với những trẻ em đã được cơ quan thẩm quyền nước ngoài cấp giấy khai sinh và đã có quốc tịch nước ngoài, các em vẫn có cơ hội mang quốc tịch Việt Nam. Điều kiện cần là cha mẹ thỏa thuận lựa chọn quốc tịch Việt Nam khi thực hiện thủ tục ghi vào Sổ hộ tịch việc khai sinh tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc giữ quốc tịch nước ngoài song song phải đảm bảo không vi phạm pháp luật của quốc gia đó.

Quy định về đặt tên ghép đa quốc tịch

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ em trong môi trường giao lưu quốc tế, khoản 2 Điều 9 Nghị định 191/2025/NĐ-CP cho phép một đặc quyền về ngôn ngữ. Cụ thể, nếu trẻ mang đồng thời quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước ngoài, cha mẹ có thể lựa chọn tên ghép giữa tên tiếng Việt và tên tiếng nước ngoài khi làm thủ tục khai sinh tại Việt Nam. Điều này giúp trẻ dễ dàng hòa nhập ở cả hai nền văn hóa mà vẫn giữ được bản sắc dân tộc.

"Khi thực hiện thủ tục về khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam, trường hợp trẻ em có quốc tịch Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài, thì tên của trẻ có thể lựa chọn tên ghép giữa tên Việt Nam và tên nước ngoài."

Việc nắm vững các quy định mới này không chỉ giúp các bậc phụ huynh bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho con em mình mà còn đảm bảo các thủ tục hành chính được thực hiện nhanh chóng, chính xác kể từ thời điểm Nghị định có hiệu lực vào giữa năm 2025.