Trước tình trạng hàng nghìn container phế liệu tồn đọng tại các cảng biển gây nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ngày 17/9/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị 27/CT-TTg về một số giải pháp cấp bách tăng cường công tác quản lý đối với hoạt động nhập khẩu và sử dụng phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất.

Chấm dứt nhập khẩu phế liệu qua đường bộ và đường sắt từ 1/10/2018

Một trong những nội dung quan trọng nhất và mang tính quyết liệt nhất tại Chỉ thị 27/CT-TTg chính là việc thay đổi phương thức vận chuyển phế liệu vào Việt Nam. Cụ thể:

• Từ ngày 01/10/2018: Không cho phép nhập khẩu phế liệu thông qua các cửa khẩu bằng đường bộ và đường sắt vào Việt Nam.
• Các cơ quan chức năng có trách nhiệm thông báo rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để doanh nghiệp chủ động phương án kinh doanh.

Việc dừng nhập khẩu qua đường bộ nhằm hạn chế tối đa việc thẩm lậu các loại chất thải nguy hại núp bóng phế liệu qua các biên giới đất liền, nơi công tác kiểm soát bằng máy soi và thiết bị chuyên dụng còn nhiều hạn chế so với cảng biển.

Điều chỉnh danh mục phế liệu và siết chặt điều kiện cấp phép

Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ ngành liên quan rà soát, điều chỉnh danh mục phế liệu được phép nhập khẩu theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2014. Hướng điều chỉnh bao gồm:

• Loại bỏ các loại phế liệu có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao.
• Không cho phép nhập khẩu những loại phế liệu mà nguồn nguyên liệu trong nước đã sẵn có và đủ đáp ứng nhu cầu sản xuất.
• Tuyệt đối không cấp phép cho các cơ sở nhập khẩu phế liệu chỉ để sơ chế, xử lý rồi bán lại nguyên liệu (hình thức kinh doanh thương mại phế liệu không gắn liền với sản xuất).

Xử lý nghiêm các sai phạm và buộc tái xuất chất thải

Để giải quyết dứt điểm tình trạng container vô chủ tại cảng, Thủ tướng chỉ đạo các cơ quan Hải quan và Môi trường thực hiện các biện pháp mạnh tay:

"Kiên quyết buộc tái xuất các lô hàng lợi dụng nhập khẩu phế liệu để đưa chất thải vào Việt Nam, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật."

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh cảng biển cũng phải chịu trách nhiệm liên đới. Cụ thể, không được cho hàng hóa dỡ xuống cảng nếu chủ tàu và chủ hàng không xuất trình được Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu còn hiệu lực và hạn ngạch nhập khẩu.

Trách nhiệm của các Bộ, ngành liên quan

Tại Chỉ thị 27/CT-TTg, Thủ tướng cũng phân công nhiệm vụ cụ thể:

• Bộ Công an: Tăng cường điều tra, phá án các đường dây buôn lậu phế liệu, làm giả giấy tờ để nhập khẩu chất thải.
• Bộ Giao thông vận tải: Phối hợp quản lý các phương tiện vận chuyển và điều tiết hàng hóa tại các cảng biển tránh ùn tắc.
• Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan): Áp dụng quản lý rủi ro, kiểm tra 100% các lô hàng phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam.

Những động thái quyết liệt này cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc bảo vệ môi trường, khẳng định quan điểm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, không để Việt Nam trở thành bãi thải của thế giới.