Quyền từ chối nhận di sản và tầm quan trọng của việc chứng thực

Trong quan hệ thừa kế, không phải lúc nào người thừa kế cũng mong muốn hoặc có điều kiện để nhận di sản do người chết để lại. Theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

"1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. 2. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết. 3. Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản."

Để văn bản từ chối này có giá trị pháp lý cao nhất và làm cơ sở cho việc phân chia di sản sau này, người dân thường tìm đến thủ tục chứng thực tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, một câu hỏi phổ biến là: Chứng thực văn bản từ chối nhận di sản thừa kế ở đâu? Có bắt buộc phải về nơi có đất hay nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản hay không?

Thẩm quyền chứng thực của UBND cấp xã: Không phụ thuộc vào nơi có bất động sản

Căn cứ theo quy định tại Điều 5 Nghị định 23/2015/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là UBND cấp xã) có thẩm quyền và trách nhiệm chứng thực văn bản từ chối nhận di sản.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở khoản 5 Điều 5 Nghị định 23/2015/NĐ-CP, quy định rằng việc chứng thực chữ ký, chứng thực hợp đồng, giao dịch liên quan đến tài sản là động sản... không phụ thuộc vào nơi cư trú của người yêu cầu chứng thực.

Đối với di sản là bất động sản, mặc dù thông thường các giao dịch phải thực hiện tại nơi có đất, nhưng văn bản từ chối nhận di sản lại là một ngoại lệ đặc biệt. Vận dụng quy định tại Điều 42 Luật Công chứng 2014, việc công chứng văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản không bị hạn chế bởi phạm vi địa hạt tỉnh, thành phố. Tương tự, UBND cấp xã cũng có trách nhiệm chứng thực văn bản này mà không phụ thuộc vào vị trí của tài sản bất động sản đó.

Như vậy, dù di sản là nhà đất, xe cộ hay tiền tiết kiệm, bạn hoàn toàn có thể đến bất kỳ UBND cấp xã nào thuận tiện nhất để thực hiện thủ tục chứng thực văn bản từ chối nhận di sản.

Quy trình thủ tục chứng thực chi tiết năm 2019

Để quá trình thực hiện được nhanh chóng, người yêu cầu chứng thực cần nắm rõ các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Người yêu cầu cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm:

• Dự thảo văn bản từ chối nhận di sản: Nội dung cần thể hiện rõ thông tin người để lại di sản, thông tin người từ chối và cam kết việc từ chối là tự nguyện.
• Giấy tờ tùy thân: Bản sao Chứng minh nhân dân hoặc Hộ chiếu còn giá trị (mang theo bản chính để đối chiếu).
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu di sản: Bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hoặc các giấy tờ thay thế khác đối với tài sản phải đăng ký.
• Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế: Giấy chứng tử của người để lại di sản, di chúc (nếu có) hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình (khai sinh, hộ khẩu...).

Bước 2: Thực hiện chứng thực tại UBND cấp xã

Người yêu cầu nộp hồ sơ trực tiếp. Người thực hiện chứng thực sẽ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ. Tại thời điểm chứng thực, người từ chối nhận di sản phải đảm bảo trạng thái minh mẫn, tự nguyện và nhận thức rõ hành vi của mình.

• Người từ chối ký tên trực tiếp trước mặt người thực hiện chứng thực.
• Nếu không ký được thì điểm chỉ; nếu không đọc/nghe được thì phải có 02 người làm chứng hợp pháp đi cùng.
• Trường hợp không thạo tiếng Việt, bắt buộc phải có người phiên dịch do người yêu cầu mời hoặc cơ quan chứng thực chỉ định.

Bước 3: Nộp phí và nhận kết quả

Theo quy định hiện hành tại thời điểm năm 2019, mức phí chứng thực văn bản từ chối nhận di sản thường là 50.000 đồng/văn bản. Thời hạn giải quyết không quá 02 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Thông thường, nếu hồ sơ đơn giản, người dân có thể nhận kết quả ngay trong ngày.

Lời khuyên pháp lý

Dù pháp luật cho phép chứng thực tại bất kỳ đâu, nhưng để tránh các rắc rối phát sinh khi làm thủ tục sang tên (khai nhận/thỏa thuận phân chia di sản) sau này, người dân nên chuẩn bị hồ sơ thật kỹ lưỡng, đặc biệt là các giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống và quyền sở hữu tài sản. Việc từ chối nhận di sản là một quyết định quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi tài sản, do đó cần được cân nhắc kỹ trước khi đặt bút ký.