Tháng 3/2020 đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong tiến trình hoàn thiện pháp luật lao động tại Việt Nam. Trong khi Bộ luật Lao động 2012 vẫn đang là "kim chỉ nam" cho mọi hoạt động nhân sự, thì sự xuất hiện của Bộ luật Lao động 2019 (có hiệu lực từ 01/01/2021) và Nghị định 28/2020/NĐ-CP (vừa ban hành ngày 01/03/2020 và sắp có hiệu lực từ 15/04/2020) đang tạo ra những áp lực tuân thủ mới cho cộng đồng doanh nghiệp.

Điểm lại 14 hành vi bị cấm "kinh điển" và mức phạt mới từ tháng 4/2020

Hiện nay, theo quy định tại Điều 8 Bộ luật Lao động 2012 và các văn bản liên quan, có ít nhất 14 hành vi mà người sử dụng lao động tuyệt đối không được thực hiện. Đáng chú ý, mức xử phạt cho các hành vi này sẽ có sự thay đổi lớn khi Nghị định 28/2020/NĐ-CP chính thức áp dụng thay thế cho các nghị định cũ.

1. Phân biệt đối xử trong lao động

Pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử về giới tính, dân tộc, màu da, thành phần xã hội, tình trạng hôn nhân, tín ngưỡng, tôn giáo, nhiễm HIV, khuyết tật... theo quy định tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật Lao động 2012. Mức phạt hiện hành dao động từ 5 - 10 triệu đồng, nhưng doanh nghiệp cần lưu ý tính chất nghiêm trọng của hành vi này trong mắt các tổ chức quốc tế.

2. Ngược đãi và quấy rối tình dục tại nơi làm việc

Đây là vấn đề nhạy cảm nhưng được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Từ ngày 15/4/2020, hành vi ngược đãi người lao động sẽ bị phạt rất nặng, từ 50 - 75 triệu đồng theo khoản 3 Điều 10 Nghị định 28/2020/NĐ-CP. Đây là mức tăng vọt so với các quy định trước đây, cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ nhân phẩm người lao động.

3. Cưỡng bức lao động

Hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc các thủ đoạn khác để ép buộc người lao động làm việc trái ý muốn là vi phạm nghiêm trọng. Mức phạt mới theo khoản 3 Điều 10 Nghị định 28/2020/NĐ-CP cũng sẽ lên đến 75 triệu đồng.

4. Lợi dụng dạy nghề, tập nghề để trục lợi

Nhiều doanh nghiệp lợi dụng danh nghĩa đào tạo để bóc lột sức lao động hoặc ép buộc người học nghề vào các hoạt động trái pháp luật. Hành vi này sẽ bị phạt từ 20 - 25 triệu đồng theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 13 Nghị định 28/2020/NĐ-CP.

5. Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng của người lao động

Đây là lỗi phổ biến nhất trong thực tế. Theo khoản 1 Điều 20 Bộ luật Lao động 2012, doanh nghiệp tuyệt đối không được giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Mức phạt cho hành vi này là từ 20 - 25 triệu đồng.

Lộ diện 4 "lệnh cấm" mới từ ngày 01/01/2021

Bước sang năm 2021, khi Bộ luật Lao động 2019 chính thức thay thế luật cũ, danh sách các điều cấm sẽ được mở rộng thêm 4 nội dung quan trọng mà doanh nghiệp cần chuẩn bị ngay từ bây giờ:

1. Tuyển dụng với mục đích mua bán người

Đây là quy định mới nhằm ngăn chặn các hành vi tội phạm núp bóng tuyển dụng. khoản 6 Điều 8 Bộ luật Lao động 2019 nghiêm cấm việc lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn hoặc quảng cáo gian dối để tuyển dụng người lao động với mục đích mua bán người, bóc lột hoặc cưỡng bức lao động.

2. Buộc người lao động làm việc để trả nợ

Doanh nghiệp không được phép ép buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động chỉ để trừ nợ cho người sử dụng lao động. Đây là quy định tại khoản 3 Điều 17 Bộ luật Lao động 2019, nhằm bảo vệ quyền tự do lựa chọn việc làm và ngăn chặn tình trạng "nô lệ nợ".

3. Can thiệp vào quyền tự quyết chi tiêu lương

Một điểm mới rất tiến bộ tại khoản 2 Điều 94 Bộ luật Lao động 2019 là cấm người sử dụng lao động hạn chế hoặc can thiệp vào việc người lao động tiêu tiền lương của mình vào đâu. Đặc biệt, không được ép người lao động mua hàng hóa, dịch vụ của chính doanh nghiệp hoặc đơn vị chỉ định.

4. Xâm phạm danh dự, uy tín của người lao động

Bên cạnh việc cấm xâm phạm thân thể, khoản 1 Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 đã bổ sung thêm việc cấm xâm phạm danh dự, uy tín và tính mạng của người lao động khi xử lý kỷ luật lao động.

Việc nắm vững các điều cấm không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được những khoản phạt hành chính khổng lồ mà còn xây dựng được môi trường làm việc văn minh, bền vững. Trong giai đoạn chuyển giao này, các bộ phận nhân sự cần rà soát lại toàn bộ quy trình tuyển dụng và nội quy lao động để đảm bảo sự tương thích với các quy định mới nhất.