Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp những người thân thích trong gia đình muốn đứng ra nhận giám hộ cho con cháu hoặc người thân bị mất năng lực hành vi nhưng bản thân lại không biết chữ. Điều này dẫn đến những lo ngại về việc liệu họ có đủ tư cách pháp lý để đảm nhận trọng trách này hay không, và làm thế nào để thực hiện các giao dịch quan trọng như mua bán đất đai? Bài viết dưới đây sẽ làm rõ các quy định của pháp luật hiện hành về vấn đề này.

Tư cách pháp lý của người giám hộ không biết chữ

Theo quy định tại Điều 49 Bộ luật Dân sự 2015, các điều kiện để một cá nhân trở thành người giám hộ tập trung vào năng lực hành vi, đạo đức và khả năng thực tế chứ không bắt buộc về trình độ văn hóa hay biết chữ.

Cụ thể, một cá nhân được làm người giám hộ khi hội đủ các yếu tố:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
• Có tư cách đạo đức tốt và các điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ.
• Không đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị kết án về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác.
• Không phải là cha, mẹ đã bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con chưa thành niên.

"Cá nhân có đủ các điều kiện sau đây có thể làm người giám hộ: 1. Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; 2. Có tư cách đạo đức tốt và các điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ..."

Như vậy, người giám hộ không biết chữ hoàn toàn có quyền được cử, chỉ định hoặc là người giám hộ đương nhiên nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nêu trên. Việc không biết chữ không phải là rào cản pháp lý tước đi quyền chăm sóc và đại diện cho người thân của họ.

Cách thức thực hiện giao dịch dân sự khi không biết chữ

Dù luật cho phép, nhưng thực tế khi thực hiện các giao dịch phức tạp như mua bán, chuyển nhượng nhà đất – vốn là tài sản của người được giám hộ – thì người giám hộ không biết chữ sẽ gặp những khó khăn nhất định. Tuy nhiên, Luật Công chứng 2014 đã có những cơ chế bảo vệ và hỗ trợ cho đối tượng này.

1. Cơ chế điểm chỉ và người làm chứng

Tại khoản 2 Điều 47 Luật Công chứng 2014 quy định rõ: Trường hợp người yêu cầu công chứng không đọc được, không nghe được, không ký, điểm chỉ được hoặc trong những trường hợp khác do pháp luật quy định thì việc công chứng phải có người làm chứng.

Người giám hộ không biết chữ có thể thực hiện điểm chỉ thay cho chữ ký. Quy trình điểm chỉ được thực hiện bằng ngón trỏ phải; nếu không có ngón trỏ phải thì dùng ngón trỏ trái; trường hợp không có cả hai ngón trỏ thì điểm chỉ bằng ngón khác và ghi rõ là ngón nào, của bàn tay nào.

2. Điều kiện bảo vệ quyền lợi người được giám hộ

Khi thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của người được giám hộ, người giám hộ (dù biết chữ hay không) đều phải tuân thủ Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015:

• Giao dịch phải vì lợi ích của người được giám hộ.
• Việc bán, trao đổi, cho thuê, mượn, cho vay, cầm cố, thế chấp, đặt cọc và các giao dịch dân sự khác có giá trị lớn phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.
• Không được thực hiện giao dịch dân sự với chính người được giám hộ, trừ trường hợp vì lợi ích của người được giám hộ và có sự đồng ý của người giám sát.

Lời khuyên pháp lý

Đối với những gia đình có người giám hộ không biết chữ, để đảm bảo an toàn pháp lý và tránh các tranh chấp không đáng có sau này, nên chủ động mời người làm chứng khách quan (không có quyền lợi liên quan) tham gia vào quá trình xác lập việc giám hộ và các giao dịch tài sản. Đồng thời, việc tham vấn ý kiến của Luật sư hoặc Công chứng viên là bước đi cần thiết để bảo vệ tối đa quyền lợi cho cả người giám hộ và người được giám hộ.