Thu thập dữ liệu cá nhân trái phép: Mức phạt "khủng" và những rủi ro pháp lý không thể bỏ qua

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu cá nhân trở thành tài sản vô giá, đồng thời cũng là mục tiêu của nhiều hành vi vi phạm. Việc thu thập dữ liệu khi chưa được sự đồng ý của chủ thể không chỉ xâm phạm quyền riêng tư mà còn tiềm ẩn những rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Vậy, hành vi này sẽ bị xử phạt như thế nào theo quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Nghị định 363/2026/NĐ-CP?

Bài viết này của Hệ thống Pháp luật sẽ đi sâu phân tích các quy định về mức phạt tiền, hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi thu thập dữ liệu trái phép, giúp cá nhân và tổ chức hiểu rõ hơn về trách nhiệm pháp lý của mình trong bối cảnh pháp luật về dữ liệu ngày càng được siết chặt.

1. Thu thập dữ liệu khi chưa được chủ thể đồng ý: Mức phạt tiền cụ thể là bao nhiêu?

Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 8 Nghị định 363/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dữ liệu, hành vi thu thập, tạo lập dữ liệu mà không được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu hoặc chủ sở hữu dữ liệu theo quy định của pháp luật sẽ bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.

Điều đáng chú ý là mức phạt này áp dụng đối với cá nhân. Đối với tổ chức, theo khoản 2 Điều 6 Nghị định 363/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân. Điều này có nghĩa là, nếu một tổ chức thực hiện hành vi thu thập, tạo lập dữ liệu mà không có sự đồng ý, mức phạt có thể lên tới từ 40.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng.

Quy định này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ nguyên tắc đồng thuận trong hoạt động thu thập dữ liệu, đồng thời đặt ra trách nhiệm pháp lý cao hơn cho các tổ chức, vốn thường xuyên xử lý lượng lớn dữ liệu cá nhân.

2. Khi nào hành vi thu thập dữ liệu trái phép bị xử phạt nặng hơn?

Không phải mọi hành vi thu thập dữ liệu trái phép đều bị xử phạt ở mức cơ bản. Nghị định 363/2026/NĐ-CP đã quy định rõ các trường hợp hành vi này sẽ bị phạt nặng hơn, đặc biệt khi liên quan đến các loại dữ liệu nhạy cảm hoặc gây ra hậu quả nghiêm trọng.

2.1. Vi phạm liên quan đến dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng quốc gia

Theo điểm d khoản 2 Điều 8 Nghị định 363/2026/NĐ-CP, nếu hành vi thu thập dữ liệu không có sự đồng ý liên quan đến dữ liệu thuộc danh mục dữ liệu cốt lõi hoặc dữ liệu quan trọng quốc gia, mức phạt sẽ tăng lên đáng kể. Cụ thể, cá nhân vi phạm sẽ bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng, và tổ chức vi phạm sẽ phải đối mặt với mức phạt từ 80.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng.

Đây là mức phạt cao nhất được quy định cho hành vi thu thập dữ liệu trái phép, phản ánh tầm quan trọng đặc biệt của các loại dữ liệu này đối với an ninh quốc gia và lợi ích công cộng.

2.2. Hành vi làm rò rỉ thông tin nhạy cảm hoặc gây ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân hoặc an ninh quốc gia

Ngoài ra, điểm đ khoản 2 Điều 8 Nghị định 363/2026/NĐ-CP cũng quy định mức phạt tương tự (từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với cá nhân và từ 80.000.000 đồng đến 120.000.000 đồng đối với tổ chức) khi hành vi thu thập dữ liệu không có sự đồng ý làm rò rỉ thông tin nhạy cảm, gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc an ninh quốc gia.

Điều này cho thấy pháp luật không chỉ quan tâm đến hành vi vi phạm mà còn đặc biệt chú trọng đến hậu quả mà hành vi đó gây ra, đặc biệt là khi thông tin nhạy cảm bị lộ lọt hoặc an ninh quốc gia bị đe dọa.

3. Các hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài việc bị phạt tiền, cá nhân, tổ chức vi phạm hành vi thu thập dữ liệu khi chưa được chủ thể dữ liệu đồng ý còn phải đối mặt với các hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc.

• Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính: Theo điểm a khoản 3 Điều 8 Nghị định 363/2026/NĐ-CP, các tang vật, phương tiện được sử dụng để thực hiện hành vi thu thập dữ liệu trái phép sẽ bị tịch thu. Điều này có thể bao gồm các thiết bị lưu trữ, máy tính, hoặc các công cụ phần mềm được dùng để thu thập dữ liệu.
• Đình chỉ hoạt động quản trị, vận hành cơ sở dữ liệu: Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng liên quan đến dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng quốc gia hoặc làm rò rỉ thông tin nhạy cảm, tổ chức vi phạm có thể bị đình chỉ hoạt động quản trị, vận hành cơ sở dữ liệu từ 06 tháng đến 09 tháng theo điểm b khoản 3 Điều 8 Nghị định 363/2026/NĐ-CP. Đây là một hình phạt rất nặng, có thể gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh của tổ chức.

Bên cạnh đó, người vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo điểm b khoản 4 Điều 8 Nghị định 363/2026/NĐ-CP và điểm đ khoản 4 Điều 8 Nghị định 363/2026/NĐ-CP, bao gồm:

• Buộc xóa, tiêu hủy dữ liệu đã được thu thập, tạo lập trái quy định: Đây là biện pháp nhằm loại bỏ hoàn toàn các dữ liệu đã bị thu thập một cách bất hợp pháp, đảm bảo quyền riêng tư của chủ thể dữ liệu.
• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được: Nếu hành vi vi phạm mang lại lợi ích kinh tế cho cá nhân hoặc tổ chức, họ sẽ bị buộc phải nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp này vào ngân sách nhà nước.

Những quy định này cho thấy pháp luật Việt Nam đang ngày càng nghiêm khắc hơn trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, không chỉ dừng lại ở việc phạt tiền mà còn áp dụng các biện pháp mạnh mẽ để răn đe và khắc phục hậu quả.

4. Thời điểm áp dụng quy định xử phạt vi phạm mới

Việc xác định thời điểm áp dụng Nghị định 363/2026/NĐ-CP là rất quan trọng để đảm bảo việc xử phạt đúng quy định pháp luật. Theo Điều 34 Nghị định 363/2026/NĐ-CP, Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 11 tháng 11 năm 2026.

Tuy nhiên, cần lưu ý đến các điều khoản chuyển tiếp được quy định tại khoản 1 Điều 35 Nghị định 363/2026/NĐ-CP để áp dụng đúng cho từng trường hợp cụ thể:

• Đối với hành vi đã kết thúc trước ngày 11/11/2026: Nếu hành vi vi phạm đã chấm dứt trước ngày Nghị định 363/2026/NĐ-CP có hiệu lực nhưng sau đó mới được phát hiện hoặc đang trong quá trình xem xét, giải quyết, việc xử lý vi phạm sẽ được thực hiện theo quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm hành vi được thực hiện. Điều này có nghĩa là Nghị định 363/2026/NĐ-CP sẽ không được áp dụng để xử lý đối với các hành vi đã hoàn thành trước ngày Nghị định này có hiệu lực.
• Đối với hành vi bắt đầu trước nhưng vẫn tiếp diễn sau ngày 11/11/2026: Trường hợp hành vi vi phạm được bắt đầu trước ngày 11/11/2026 nhưng vẫn đang được thực hiện tại thời điểm Nghị định 363/2026/NĐ-CP có hiệu lực, thì hành vi đó được xác định là đang diễn ra dưới thời gian áp dụng của Nghị định mới. Khi đó, Nghị định 363/2026/NĐ-CP sẽ được áp dụng để xử lý hành vi vi phạm theo quy định.

Việc nắm rõ các quy định về hiệu lực và điều khoản chuyển tiếp giúp đảm bảo tính công bằng và đúng đắn trong quá trình xử lý vi phạm hành chính liên quan đến dữ liệu.

Tóm lại, Nghị định 363/2026/NĐ-CP đã đưa ra các quy định rất cụ thể và nghiêm khắc về xử phạt hành vi thu thập dữ liệu khi chưa được chủ thể dữ liệu đồng ý. Các mức phạt tiền cao, cùng với hình phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả, cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền riêng tư và an ninh dữ liệu cá nhân. Cá nhân và tổ chức cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.