Thử việc là giai đoạn khởi đầu quan trọng trong mối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động. Tuy nhiên, không ít trường hợp doanh nghiệp lợi dụng sự thiếu hiểu biết về pháp luật của ứng viên để kéo dài thời gian thử việc trái quy định hoặc trả lương không đúng cam kết. Trong bối cảnh thị trường lao động năm 2021 có nhiều biến động, việc nắm vững các quy định tại Bộ luật Lao động 2019 là vũ khí tự vệ tốt nhất cho mỗi cá nhân.

1. Thời gian thử việc tối đa: Không phải mọi công việc đều giống nhau

Theo quy định tại Điều 24 Bộ luật Lao động 2019, các bên có thể thỏa thuận nội dung thử việc ghi trong hợp đồng lao động hoặc giao kết hợp đồng thử việc riêng. Tuy nhiên, thời gian thử việc không được ấn định tùy tiện mà phải căn cứ vào tính chất, mức độ phức tạp của công việc.

Cụ thể, Điều 25 Bộ luật Lao động 2019 quy định thời gian thử việc chỉ được thực hiện 01 lần duy nhất đối với một công việc và phải đảm bảo các giới hạn sau:

• Tối đa 180 ngày: Áp dụng đối với công việc của người quản lý doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp.
• Tối đa 60 ngày: Đối với công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên.
• Tối đa 30 ngày: Đối với công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ.
• Tối đa 06 ngày làm việc: Đối với các công việc khác (lao động phổ thông, công việc đơn giản).

"Điều 25. Thời gian thử việc
Thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận căn cứ vào tính chất và mức độ phức tạp của công việc nhưng chỉ được thử việc một lần đối với một công việc và bảo đảm điều kiện sau đây:
1. Không quá 180 ngày đối với công việc của người quản lý doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp;
2. Không quá 60 ngày đối với công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên;
3. Không quá 30 ngày đối với công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ;
4. Không quá 06 ngày làm việc đối với công việc khác."

Lưu ý đặc biệt: Quy định về thử việc không áp dụng đối với người lao động giao kết hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng.

2. Doanh nghiệp có được yêu cầu thử việc lần thứ hai?

Một câu hỏi thường gặp là: "Nếu hết thời gian thử việc mà tôi vẫn chưa thạo việc, công ty có được gia hạn thử việc không?". Câu trả lời từ góc độ pháp lý là KHÔNG. Pháp luật quy định chỉ được thử việc 01 lần đối với 01 công việc. Việc ký tiếp hợp đồng thử việc cho cùng một vị trí là hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp muốn chuyển bạn sang một vị trí công việc khác hoàn toàn mới, hai bên có thể thỏa thuận thử việc lại cho vị trí mới đó. Điều này giúp đảm bảo tính khách quan trong việc đánh giá năng lực thích nghi của người lao động với các loại hình công việc khác nhau.

3. Quyền lợi về lương và chế độ đãi ngộ trong giai đoạn thử việc

Nhiều người lao động chấp nhận mức lương thấp hoặc không lương trong thời gian thử việc vì tâm lý "cần việc". Đây là quan niệm sai lầm. Theo Điều 26 Bộ luật Lao động 2019, tiền lương của người lao động trong thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc đó.

Bên cạnh tiền lương, người lao động còn được hưởng các quyền lợi về điều kiện làm việc và nghỉ ngơi theo quy định tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP:

• Thời giờ làm việc: Không quá 08 giờ/ngày và 48 giờ/tuần theo Điều 105 Bộ luật Lao động 2019.
• Nghỉ lễ, Tết: Được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương (theo mức lương thử việc) trong các ngày lễ, Tết theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019.
• Bảo hiểm xã hội: Nếu thử việc bằng cách ghi nội dung vào hợp đồng lao động (có thời hạn từ 01 tháng trở lên) thì người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Nếu ký hợp đồng thử việc riêng thì không bắt buộc đóng BHXH trong thời gian này.

4. Chế tài xử phạt đối với doanh nghiệp vi phạm

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, pháp luật quy định mức xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm về thử việc. Căn cứ khoản 2 Điều 9 Nghị định 28/2020/NĐ-CP, người sử dụng lao động sẽ bị phạt tiền từ 02 - 05 triệu đồng đối với một trong các hành vi:

• Yêu cầu thử việc quá 01 lần đối với một công việc.
• Thử việc quá thời gian quy định.
• Trả lương thử việc thấp hơn 85% mức lương công việc đó.
• Yêu cầu thử việc đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động dưới 01 tháng.

Ngoài việc bị phạt tiền, doanh nghiệp còn buộc phải trả đủ tiền lương cho người lao động nếu trả lương thấp hơn quy định.

Kết thúc thời gian thử việc, nếu đạt yêu cầu, người sử dụng lao động phải tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết hoặc phải giao kết hợp đồng lao động mới. Trong trường hợp không đạt yêu cầu, một trong hai bên có quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường.

Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp quý bạn đọc tự tin hơn khi bước vào môi trường làm việc mới. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào về pháp luật lao động, hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn kịp thời.