Kể từ ngày 01/7/2021, công tác quản lý dân cư tại Việt Nam bước sang một trang mới khi Luật Cư trú 2020 chính thức có hiệu lực thi hành. Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn nhất của người dân chính là các quy định về tách hộ. Không chỉ thay đổi về điều kiện, thủ tục này còn gắn liền với lộ trình thay thế sổ hộ khẩu giấy bằng phương thức quản lý hiện đại qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

1. Điều kiện tách hộ: Nới lỏng hay thắt chặt?

So với Luật Cư trú 2006, quy định tại Điều 25 Luật Cư trú 2020 đã cụ thể hóa các điều kiện để thành viên hộ gia đình được tách hộ tại cùng một chỗ ở hợp pháp:

• Về năng lực hành vi dân sự: Người tách hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Trong trường hợp có nhiều thành viên cùng tách hộ để lập thành một hộ mới thì chỉ cần ít nhất một người trong số đó có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Đây là điểm mới giúp linh hoạt hơn cho các hộ gia đình có người chưa thành niên hoặc người hạn chế năng lực hành vi muốn đứng tên chung trong hộ mới.
• Sự đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu: Phải được chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý. Tuy nhiên, luật đã bổ sung một ngoại lệ quan trọng: Nếu thành viên tách hộ là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở hợp pháp đó thì không cần sự đồng ý của chủ hộ/chủ sở hữu. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi cư trú chính đáng của người dân sau khi hôn nhân tan vỡ.
• Điều kiện về nơi thường trú: Nơi thường trú của hộ gia đình không được thuộc các trường hợp bị cấm đăng ký thường trú mới (ví dụ: nằm trong khu vực giải tỏa, hành lang bảo vệ công trình quốc phòng, an ninh...).

Khoản 1 Điều 25 Luật Cư trú 2020 quy định:
Thành viên hộ gia đình được tách hộ để đăng ký thường trú tại cùng một chỗ ở hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện sau đây:
a) Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; trường hợp có nhiều thành viên cùng đăng ký tách hộ để lập thành một hộ gia đình mới thì ít nhất một người trong số đó phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
b) Được chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý, trừ trường hợp thành viên hộ gia đình đăng ký tách hộ là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở hợp pháp đó;
c) Nơi thường trú của hộ gia đình không thuộc trường hợp quy định tại Điều 23 của Luật này.

2. Thủ tục nhanh gọn hơn và không còn 'cuốn sổ đỏ' quyền lực

Một thay đổi mang tính bước ngoặt là việc thực hiện thủ tục tách hộ sẽ không còn đi kèm với việc cấp mới hay điều chỉnh sổ hộ khẩu giấy. Thay vào đó, cơ quan đăng ký cư trú sẽ cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú.

Về thời gian giải quyết, khoản 3 Điều 25 Luật Cư trú 2020 quy định thời hạn là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. So với quy định cũ tại khoản 3 Điều 27 Luật Cư trú 2006 (là 07 ngày làm việc), thời gian đã được rút ngắn đáng kể, giúp tiết kiệm thời gian cho công dân.

3. Lời khuyên pháp lý cho người dân

Trong giai đoạn chuyển tiếp từ ngày 01/7/2021, người dân khi đi làm thủ tục tách hộ cần lưu ý chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bao gồm: Tờ khai thay đổi thông tin cư trú và văn bản đồng ý của chủ hộ/chủ sở hữu (nếu không thuộc trường hợp ngoại lệ). Việc nắm vững các quy định tại Thông tư 55/2021/TT-BCA cũng sẽ giúp quá trình thực hiện diễn ra thuận lợi hơn.

Việc tách hộ không chỉ đơn thuần là chia tách về mặt hành chính mà còn liên quan trực tiếp đến các quyền lợi về an sinh xã hội, giáo dục và y tế. Do đó, công dân nên chủ động thực hiện đúng quy định để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của bản thân và gia đình trong bối cảnh quản lý dân cư mới.