Trong quản trị nhân sự, sa thải là quyết định khó khăn và nhạy cảm nhất. Nếu không nắm vững các quy định tại Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp rất dễ rơi vào cảnh "tiền mất tật mang" do kiện tụng lao động.

Sa thải là gì và khi nào được phép áp dụng?

Theo quy định tại Điều 124 Bộ luật Lao động 2019, sa thải là hình thức xử lý kỷ luật lao động cao nhất. Vì tính chất nghiêm trọng, doanh nghiệp chỉ được áp dụng hình thức này trong các trường hợp đặc biệt được liệt kê cụ thể.

Cụ thể, Điều 125 Bộ luật Lao động 2019 quy định các hành vi dẫn đến sa thải bao gồm: trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích hoặc sử dụng ma túy tại nơi làm việc. Ngoài ra, việc tiết lộ bí mật kinh doanh, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong 30 ngày cũng là căn cứ để chấm dứt hợp đồng.

Những "vùng cấm" doanh nghiệp tuyệt đối không được sa thải

Pháp luật Việt Nam bảo vệ rất kỹ nhóm lao động yếu thế. Theo khoản 4 Điều 122 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp không được xử lý kỷ luật sa thải đối với người lao động đang nghỉ ốm đau, điều dưỡng, hoặc lao động nữ đang mang thai, nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

"Không được xử lý kỷ luật lao động đối với người lao động đang trong thời gian sau đây: a) Nghỉ ốm đau, điều dưỡng; nghỉ việc được sự đồng ý của người sử dụng lao động; b) Đang bị tạm giữ, tạm giam..."

Quy trình 4 bước sa thải hợp pháp theo Nghị định 145

Để một quyết định sa thải có hiệu lực pháp luật, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự tại Điều 70 Nghị định 145/2020/NĐ-CP:

Bước 1: Xác lập biên bản vi phạm

Ngay khi phát hiện hành vi, doanh nghiệp phải lập biên bản. Nếu phát hiện sau đó, cần thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh lỗi của người lao động.

Bước 2: Tổ chức cuộc họp kỷ luật

Doanh nghiệp phải thông báo mời họp trước ít nhất 05 ngày làm việc. Thành phần tham dự bắt buộc phải có đại diện tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở. Nội dung cuộc họp phải được lập thành biên bản và có chữ ký của các bên.

Bước 3: Ban hành quyết định sa thải

Người có thẩm quyền ký kết hợp đồng lao động sẽ ban hành quyết định xử lý kỷ luật trong thời hiệu quy định (thường là 06 tháng kể từ ngày xảy ra vi phạm).

Bước 4: Thông báo và thực thi

Quyết định phải được gửi đến người lao động và các bên liên quan. Doanh nghiệp có trách nhiệm chốt sổ bảo hiểm xã hội và thanh toán các khoản quyền lợi còn lại cho người lao động theo Điều 48 Bộ luật Lao động 2019.

Người lao động cần làm gì khi bị sa thải trái luật?

Nếu cho rằng mình bị sa thải oan, người lao động có quyền khiếu nại theo Điều 15 Nghị định 24/2018/NĐ-CP hoặc khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân theo trình tự của Điều 188 Bộ luật Lao động 2019.

Việc hiểu rõ luật không chỉ giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro mà còn giúp người lao động tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong quan hệ lao động hiện đại.