Quỹ đất công ích (thường được gọi là đất 5%) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ trình tự phê duyệt, quản lý cũng như quyền lợi của mình khi thuê loại đất này. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu các quy định pháp luật hiện hành về quỹ đất công ích của xã.

Quỹ đất công ích của xã được hình thành từ đâu?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 132 Luật Đất đai 2013, đất công ích là quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích không quá 5% tổng diện tích đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm, đất nuôi trồng thủy sản của địa phương.

Nguồn hình thành quỹ đất này bao gồm:

• Đất nông nghiệp do hộ gia đình, cá nhân trả lại cho Nhà nước;
• Đất nông nghiệp do hộ gia đình, cá nhân tặng cho quyền sử dụng cho Nhà nước;
• Nguồn đất khai hoang tại địa phương đã được đưa vào quản lý;
• Đất nông nghiệp bị thu hồi theo quy định của pháp luật.

Đối với những nơi diện tích đất công ích vượt quá 5%, phần diện tích thừa sẽ được sử dụng để xây dựng các công trình công cộng, bồi thường khi thu hồi đất khác hoặc giao cho hộ gia đình, cá nhân thiếu đất sản xuất tại địa phương.

Trình tự, thủ tục phê duyệt và quản lý quỹ đất công ích

Việc quản lý đất công ích thuộc trách nhiệm trực tiếp của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi có đất. Cụ thể, theo khoản 4 Điều 132 Luật Đất đai 2013, quỹ đất này phải được sử dụng theo đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

Quyền tiếp cận thông tin của người dân

Người dân hoàn toàn có quyền yêu cầu chính quyền địa phương công khai, minh bạch hồ sơ quản lý đất công. Trách nhiệm này được quy định rõ tại Điều 28 Luật Đất đai 2013:

Điều 28. Trách nhiệm của Nhà nước trong việc xây dựng, cung cấp thông tin đất đai

1. Xây dựng, quản lý hệ thống thông tin đất đai và bảo đảm quyền tiếp cận của tổ chức, cá nhân đối với hệ thống thông tin đất đai.

2. Công bố kịp thời, công khai thông tin thuộc hệ thống thông tin đất đai cho tổ chức, cá nhân, trừ những thông tin thuộc bí mật theo quy định của pháp luật.

3. Thông báo quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai cho tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng quyền và lợi ích hợp pháp.

4. Cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong quản lý, sử dụng đất đai có trách nhiệm tạo điều kiện, cung cấp thông tin về đất đai cho tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

Điều kiện và thủ tục cho thuê đất công ích thông qua đấu giá

Khi UBND xã có quỹ đất công ích chưa sử dụng vào các mục đích công cộng, họ có thể cho hộ gia đình, cá nhân tại địa phương thuê để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản. Thời hạn cho thuê mỗi lần không quá 05 năm.

Việc cho thuê phải thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất để đảm bảo tính công khai, minh bạch theo Điều 117 Luật Đất đai 2013. Các điều kiện bắt buộc bao gồm:

• Phải có kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện đã được phê duyệt;
• Đất đã được giải phóng mặt bằng sạch;
• Có phương án đấu giá quyền sử dụng đất được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Quyền lợi bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất công ích

Một vấn đề mà nhiều người dân lo lắng là khi đang thuê đất công ích mà Nhà nước thu hồi thì có được bồi thường hay không? Căn cứ theo Điều 19 Nghị định 43/2014/NĐ-CP, người sử dụng đất công ích sẽ không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ).

Tuy nhiên, về quyền lợi bồi thường, Điều 76 Luật Đất đai 2013 quy định về bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại. Theo đó, nếu đất công ích bị thu hồi trước thời hạn thuê, người dân sẽ được:

• Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (các chi phí san lấp, cải tạo đất...);
• Bồi thường giá trị tài sản, cây trồng, vật nuôi trên đất theo quy định cụ thể của UBND cấp tỉnh.

Như vậy, dù không được bồi thường về đất (do là đất thuê của Nhà nước), nhưng các khoản đầu tư và tài sản trên đất của người dân vẫn được pháp luật bảo vệ thỏa đáng.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp quý độc giả hiểu rõ hơn về quy trình phê duyệt và quản lý quỹ đất công ích của xã. Việc nắm vững quy định pháp luật sẽ giúp người dân tự tin hơn trong việc thực hiện các giao dịch thuê đất và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.