Trong xu thế toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò then chốt trong việc khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Nhằm thu hút, tôn vinh và phát huy tối đa tiềm năng của đội ngũ tri thức, pháp luật đã ban hành những khung pháp lý quan trọng định danh cũng như thiết lập bộ tiêu chuẩn minh bạch, khắt khe dành cho lực lượng này.

Khái niệm nhà khoa học, chuyên gia về hội nhập quốc tế theo quy định mới

Không chỉ giới hạn trong phạm vi các nhà nghiên cứu thuần túy, khái niệm về đội ngũ nhân sự hội nhập quốc tế hiện nay đã được mở rộng nhằm huy động tối đa trí tuệ của người Việt Nam trong và ngoài nước, cũng như các chuyên gia quốc tế.

Cụ thể, tại khoản 4 Điều 3 Nghị quyết 250/2025/QH15 đã đưa ra định nghĩa rõ ràng về chủ thể này:

"Nhà khoa học, chuyên gia về hội nhập quốc tế là người Việt Nam hoặc người nước ngoài, kể cả cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang đã nghỉ hưu, có kiến thức chuyên sâu, kỹ năng liên ngành và kinh nghiệm thực tiễn liên quan đến quá trình hội nhập quốc tế; có khả năng phân tích, tham mưu, đàm phán, xây dựng và triển khai chính sách, sáng kiến, cam kết quốc tế nhằm thúc đẩy lợi ích quốc gia, nâng cao vị thế đất nước."

Quy định này mở ra cơ hội đóng góp to lớn cho cả những cán bộ, sĩ quan đã nghỉ hưu nhưng sở hữu vốn kinh nghiệm thực chiến phong phú cùng nền tảng tri thức liên ngành vững chắc.

Tiêu chuẩn cụ thể để công nhận nhà khoa học về hội nhập quốc tế

Để được chính thức ghi nhận là nhà khoa học hoạt động trong lĩnh vực hội nhập quốc tế, cá nhân không chỉ cần có bề dày kinh nghiệm mà còn phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về trình độ ngoại ngữ lẫn công trình nghiên cứu thực tế.

Tại khoản 2 Điều 9 Nghị định 258/2026/NĐ-CP quy định rõ nhà khoa học về hội nhập quốc tế trước hết phải đảm bảo hai điều kiện nền tảng:

• Trình độ ngoại ngữ: Sử dụng thành thạo ít nhất 01 ngoại ngữ ở trình độ tối thiểu tương đương bậc 4 Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam.
• Thâm niên công tác: Có ít nhất 10 năm làm việc trong lĩnh vực đối ngoại, hội nhập quốc tế hoặc ít nhất 10 năm trực tiếp giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cơ sở đào tạo, nghiên cứu, chương trình, dự án thuộc lĩnh vực này.

Bên cạnh hai tiêu chí chung kể trên, nhà khoa học bắt buộc phải đáp ứng thêm ít nhất 01 trong 02 điều kiện tiêu chuẩn chuyên sâu theo quy định tại điểm a và điểm b khoản 2 Điều 9 Nghị định 258/2026/NĐ-CP:

• Có trình độ tiến sĩ trở lên tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo có uy tín quốc tế;
• Là tác giả hoặc đồng tác giả công trình nghiên cứu khoa học đạt giải thưởng quốc tế hoặc được ứng dụng rộng rãi mang lại hiệu quả thiết thực cho xã hội và đất nước.

Điều kiện trở thành chuyên gia về hội nhập quốc tế

Khác với nhà khoa học thiên về nghiên cứu học thuật, chuyên gia về hội nhập quốc tế đòi hỏi năng lực thực chiến trong quản lý, đàm phán và hoạch định chính sách đối ngoại ở tầm vóc quốc gia cũng như quốc tế.

Theo quy định tại khoản 3 Điều 9 Nghị định 258/2026/NĐ-CP, cá nhân muốn trở thành chuyên gia về hội nhập quốc tế phải đáp ứng tiêu chuẩn ngoại ngữ (thành thạo ít nhất 01 ngoại ngữ ở trình độ tối thiểu tương đương bậc 4 Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam) và thỏa mãn tối thiểu 01 trong các điều kiện sau đây:

1. Đã có ít nhất 10 năm làm việc hoặc đang giữ chức vụ quản lý tại tổ chức quốc tế, tổ chức khu vực ở trong hoặc ngoài nước, có uy tín chuyên môn cao trong lĩnh vực hội nhập quốc tế.
2. Chủ trì hoặc đồng chủ trì ít nhất 01 đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước về lĩnh vực đối ngoại, hội nhập quốc tế đã được nghiệm thu và xếp loại kết quả xuất sắc.
3. Giữ chức vụ, chức danh lãnh đạo, quản lý từ cấp Thứ trưởng hoặc tương đương trở lên (đang công tác hoặc đã nghỉ hưu); đã trực tiếp chủ trì hoặc tham gia tham mưu chính sách về hội nhập quốc tế, định hình cơ chế hợp tác, đàm phán, ký kết thỏa thuận hợp tác cấp quốc gia hoặc giải quyết các vấn đề mang tính liên quốc gia, liên khu vực trong lĩnh vực phụ trách; hoặc đã từng tham gia dẫn dắt, định hướng, tham vấn chuyên môn tại các hội nghị, hội thảo khu vực, quốc tế về lĩnh vực hội nhập quốc tế, hợp tác quốc tế của cơ quan, tổ chức mà cá nhân là lãnh đạo.
4. Được Chính phủ Việt Nam chính thức đề cử và trở thành thành viên của các cơ quan, tổ chức chuyên môn quốc tế.
5. Được người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trực tiếp công nhận và bổ nhiệm chức danh chuyên gia về hội nhập quốc tế.

Thẩm quyền và quy trình công nhận danh hiệu chuyên gia

Để đảm bảo sự công bằng, minh bạch và chính xác trong quá trình lựa chọn nhân tài, cơ chế đánh giá không chỉ dựa trên hồ sơ hành chính đơn thuần mà thông qua sự thẩm định chuyên sâu của hội đồng chuyên môn.

Căn cứ khoản 4 Điều 9 Nghị định 258/2026/NĐ-CP, việc công nhận chuyên gia được thực hiện chặt chẽ dựa trên cơ sở kết quả thẩm định và kiến nghị của Hội đồng chức danh chuyên gia do cơ quan có thẩm quyền thành lập.

Những quy định bài bản tại Nghị định 258/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 250/2025/QH15 không chỉ kiến tạo môi trường pháp lý thuận lợi mà còn ghi nhận đúng đắn những đóng góp của các nhà khoa học, chuyên gia, góp phần quan trọng nâng cao sức mạnh tổng hợp và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.