Ngày 30/01/2019, Bộ Y tế đã ban hành Văn bản hợp nhất 01/VBHN-BYT hợp nhất các quy định về xác định lại giới tính. Đây là bước tiến quan trọng nhằm bảo đảm quyền được sống đúng với giới tính của mỗi cá nhân, đồng thời chuẩn hóa quy trình can thiệp y tế và đăng ký hộ tịch tại Việt Nam.

1. Đối tượng nào được phép xác định lại giới tính?

Theo quy định tại Điều 1 và Điều 2 của văn bản này, việc xác định lại giới tính chỉ được thực hiện đối với hai nhóm đối tượng cụ thể:

• Người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính: Là những bất thường ở bộ phận sinh dục ngay từ khi mới sinh (nữ lưỡng giới giả nam, nam lưỡng giới giả nữ hoặc lưỡng giới thật).
• Người có giới tính chưa được định hình chính xác: Trường hợp chưa thể phân biệt được là nam hay nữ xét về cả bộ phận sinh dục và nhiễm sắc thể giới tính.

Cần lưu ý rằng, pháp luật Việt Nam hiện hành nghiêm cấm tuyệt đối việc chuyển đổi giới tính đối với những người đã hoàn thiện về giới tính theo quy định tại khoản 1 Điều 4.

2. Nguyên tắc và các hành vi bị nghiêm cấm

Việc thực hiện các thủ tục y khoa và pháp lý phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc tại Điều 3:

"1. Bảo đảm mỗi người được sống theo đúng giới tính của mình.
2. Việc xác định lại giới tính phải được tiến hành trên nguyên tắc tự nguyện, khách quan, trung thực, khoa học và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đã xác định lại giới tính.
3. Giữ bí mật về các thông tin liên quan đến người được xác định lại giới tính..."

Bên cạnh đó, các hành vi như tiết lộ thông tin cá nhân hoặc phân biệt đối xử đối với người đã xác định lại giới tính đều bị coi là vi phạm pháp luật.

3. Quy trình can thiệp y tế và cấp giấy chứng nhận

Để được xác định lại giới tính, người dân cần đến các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đáp ứng đủ điều kiện theo Điều 8 (thường là các bệnh viện tuyến tỉnh hoặc trung ương có chuyên khoa phù hợp). Quy trình bao gồm:

• Khám lâm sàng và cận lâm sàng: Kiểm tra ngoại hình, bộ phận sinh dục, xét nghiệm nội tiết tố và nhiễm sắc thể giới tính theo Điều 9.
• Hội chẩn và điều trị: Các chuyên gia sẽ hội chẩn để đưa ra phương pháp điều trị (phẫu thuật hoặc nội tiết) phù hợp nhất với tâm sinh lý của người bệnh.
• Cấp Giấy chứng nhận y tế: Sau khi can thiệp thành công, cơ sở y tế sẽ cấp giấy chứng nhận theo quy định tại Điều 10.

4. Thủ tục đăng ký hộ tịch sau khi xác định lại giới tính

Giấy chứng nhận y tế là căn cứ pháp lý duy nhất để thực hiện thay đổi thông tin hộ tịch. Theo Điều 13, Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cư trú có trách nhiệm giải quyết việc đăng ký lại hộ tịch cho người dân. Việc thay đổi này giúp cá nhân thuận tiện hơn trong các giao dịch dân sự và thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân theo giới tính mới đã được xác định.

Đối với các trường hợp đã thực hiện xác định lại giới tính ở nước ngoài, Điều 12 quy định họ phải được khám kiểm tra và cấp lại giấy chứng nhận y tế tại các cơ sở đủ điều kiện trong nước trước khi đăng ký hộ tịch.