Việc làm mất Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân từng là nỗi ám ảnh của không ít người dân khi muốn thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn. Trước đây, do thiếu các quy định hướng dẫn cụ thể về việc xử lý trường hợp không nộp lại được bản chính đã cấp, nhiều cơ quan đăng ký hộ tịch lúng túng, dẫn đến việc người dân phải đi lại nhiều lần hoặc không được giải quyết. Tuy nhiên, kể từ ngày 16/07/2020, nút thắt này đã chính thức được tháo gỡ bởi các quy định mới mang tính đột phá.

Căn cứ pháp lý mới nhất áp dụng từ tháng 7/2020

Theo quy định tại Thông tư 04/2020/TT-BTP của Bộ Tư pháp (có hiệu lực từ ngày 16/07/2020), quy trình cấp lại Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân đã được đơn giản hóa và làm rõ. Văn bản này thay thế hoàn toàn cho Thông tư 15/2015/TT-BTP trước đó, tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân.

Quy trình xử lý khi không nộp lại được Giấy xác nhận cũ

Tại khoản 4 Điều 12 Thông tư 04/2020/TT-BTP, Bộ Tư pháp đã đưa ra hướng dẫn cụ thể cho trường hợp người yêu cầu cấp lại Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân để kết hôn nhưng không nộp lại được bản cũ:

"Trường hợp người yêu cầu cấp lại Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân để kết hôn mà không nộp lại được Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân đã được cấp trước đây, thì người yêu cầu phải trình bày rõ lý do không nộp lại được Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân."

Sau khi tiếp nhận yêu cầu, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ thực hiện các bước xác minh nghiệp vụ như sau:

• Bước 1: Trong thời hạn 03 ngày làm việc, cơ quan đăng ký hộ tịch có văn bản trao đổi với nơi dự định đăng ký kết hôn trước đây (nơi người dân định dùng giấy cũ để kết hôn) để xác minh xem người đó đã đăng ký kết hôn hay chưa.
• Bước 2: Trường hợp không xác minh được hoặc không nhận được kết quả xác minh, cơ quan đăng ký hộ tịch cho phép người yêu cầu lập văn bản cam đoan về tình trạng hôn nhân của mình.

Trách nhiệm và hệ quả pháp lý của việc cam đoan

Pháp luật hiện hành đề cao tính tự giác và trung thực của công dân nhưng cũng đi kèm với những chế tài nghiêm khắc. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm giải thích rõ cho người dân về trách nhiệm pháp lý khi lập văn bản cam đoan. Nếu sau này có cơ sở xác định nội dung cam đoan là không đúng sự thật (ví dụ: thực tế đã kết hôn nhưng cam đoan là độc thân), cơ quan có thẩm quyền sẽ:

1. Từ chối giải quyết các yêu cầu hộ tịch liên quan.
2. Đề nghị cơ quan có thẩm quyền hủy bỏ kết quả đăng ký hộ tịch đã thực hiện dựa trên sự gian dối đó.

Quy định này tại Nghị định 123/2015/NĐ-CP và hướng dẫn tại Thông tư mới đã tạo điều kiện tối đa cho người dân, đồng thời vẫn đảm bảo tính nghiêm minh của công tác quản lý hộ tịch trong bối cảnh cải cách hành chính năm 2020.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Người dân khi làm mất Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cần bình tĩnh thực hiện theo hướng dẫn trên. Việc trình bày lý do mất cần trung thực và rõ ràng. Đặc biệt, trong bối cảnh Hà Nội và nhiều địa phương đang đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về thủ tục xác nhận tình trạng hôn nhân online để tiết kiệm thời gian và công sức.