Trong giao tiếp xã hội, chúng ta thường mặc định rằng "im lặng là đồng ý". Tuy nhiên, trong thế giới pháp lý đầy chặt chẽ, sự im lặng mang những ý nghĩa phức tạp hơn nhiều. Theo quy định của hệ thống pháp luật Việt Nam tính đến thời điểm cuối năm 2019, sự im lặng của một chủ thể chỉ được coi là sự chấp thuận trong một số trường hợp đặc biệt được luật định rõ ràng. Việc hiểu sai về giá trị của sự im lặng có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý không đáng có cho cá nhân và doanh nghiệp.

1. Sự im lặng trong giao kết hợp đồng dân sự

Theo quy định tại khoản 2 Điều 393 Bộ luật Dân sự 2015, nguyên tắc chung là sự im lặng của bên được đề nghị không được coi là chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng. Tuy nhiên, pháp luật cũng mở ra các ngoại lệ quan trọng:

"2. Sự im lặng của bên được đề nghị không được coi là chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc theo thói quen đã được xác lập giữa các bên."

Như vậy, sự im lặng chỉ có giá trị đồng ý khi:

• Có thỏa thuận trước đó: Các bên đã thống nhất rằng nếu trong một khoảng thời gian nhất định mà bên nhận đề nghị không phản hồi thì coi như đã đồng ý.
• Theo thói quen xác lập: Trong các giao dịch lặp đi lặp lại, nếu các bên đã hình thành một quy trình mà sự im lặng luôn được hiểu là chấp thuận, thì thói quen này sẽ được pháp luật bảo vệ.

Trong thực tiễn xét xử tại thời điểm năm 2019, các cơ quan tố tụng còn xem xét sự im lặng là đồng ý nếu bên nhận đề nghị đã thực hiện một phần nghĩa vụ hợp đồng hoặc không phản đối khi bên kia thực hiện nghĩa vụ mà mình đã biết rõ.

2. Hiệu lực của nội quy lao động khi cơ quan nhà nước "im lặng"

Đối với các doanh nghiệp sử dụng từ 10 lao động trở lên, việc ban hành và đăng ký nội quy lao động là bắt buộc. Theo quy định tại Nghị định 05/2015/NĐ-CP hướng dẫn Bộ luật Lao động 2012, cơ chế "im lặng là đồng ý" được áp dụng để bảo vệ quyền chủ động của người sử dụng lao động.

Cụ thể, sau khi nhận hồ sơ đăng ký nội quy lao động, nếu Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thấy nội dung trái luật thì phải thông báo trong vòng 07 ngày làm việc. Nếu quá thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận hồ sơ mà cơ quan này không có ý kiến gì (im lặng), thì nội quy lao động đương nhiên có hiệu lực pháp luật.

Đây là một quy định văn minh, giúp giảm bớt sự chậm trễ trong thủ tục hành chính, đảm bảo doanh nghiệp có thể vận hành bộ máy quản lý lao động một cách kịp thời.

3. Cơ chế đặc thù trong các thủ tục hành chính về đầu tư

Trong lĩnh vực đầu tư, sự im lặng của các cơ quan chuyên môn khi được lấy ý kiến cũng được coi là một sự đồng thuận. Đây là nỗ lực của Chính phủ nhằm cải thiện môi trường kinh doanh thông qua Nghị định 118/2015/NĐ-CP.

Tại khoản 4 Điều 6 Nghị định 118/2015/NĐ-CP quy định:

"Cơ quan được lấy ý kiến có trách nhiệm trả lời nội dung được lấy ý kiến trong thời hạn quy định; quá thời hạn quy định mà không có ý kiến thì được coi là đã đồng ý với nội dung dự án đầu tư thuộc phạm vi quản lý của mình."

Ví dụ, khi điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, các cơ quan liên quan có 10 ngày làm việc để phản hồi. Nếu họ im lặng, Cơ quan đăng ký đầu tư có quyền mặc định rằng dự án đã nhận được sự đồng thuận từ các bên liên quan để tiếp tục quy trình cấp phép.

Lời khuyên pháp lý: Dù pháp luật thừa nhận sự im lặng trong 03 trường hợp trên, nhưng để đảm bảo an toàn tuyệt đối, các cá nhân và tổ chức nên chủ động xác nhận bằng văn bản hoặc lưu trữ các bằng chứng về việc gửi thông báo/hồ sơ để tránh các tranh chấp không đáng có về sau.