Trong bối cảnh hội nhập kinh tế năm 2019, việc bảo hộ thương hiệu thông qua nhãn hiệu tập thể đóng vai trò then chốt giúp các làng nghề, hiệp hội khẳng định vị thế sản phẩm trên thị trường. Tuy nhiên, để được cơ quan nhà nước bảo hộ, một trong những tài liệu bắt buộc và quan trọng nhất chính là Quy chế quản lý và sử dụng nhãn hiệu tập thể.

1. Nhãn hiệu tập thể và căn cứ pháp lý năm 2019

Theo quy định tại khoản 17 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, nhãn hiệu tập thể là nhãn hiệu dùng để phân biệt sản phẩm, dịch vụ của các thành viên của tổ chức là chủ sở hữu nhãn hiệu đó với sản phẩm, dịch vụ của tổ chức, cá nhân không phải là thành viên của tổ chức đó.

Việc xây dựng quy chế phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009. Đặc biệt, nội dung quy chế cần làm rõ các tiêu chí về chất lượng, nguồn gốc và phương thức kiểm soát.

2. Các nội dung bắt buộc trong Quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể

Căn cứ vào Điều 105 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể phải có các nội dung chủ yếu sau đây:

• Tên, địa chỉ, căn cứ thành lập và hoạt động của tổ chức tập thể là chủ sở hữu nhãn hiệu;
• Các tiêu chuẩn để trở thành thành viên của tổ chức tập thể;
• Danh mục các tổ chức, cá nhân được phép sử dụng nhãn hiệu;
• Các điều kiện sử dụng nhãn hiệu;
• Đặc tính của hàng hóa, dịch vụ được mang nhãn hiệu;
• Cơ chế kiểm tra, giám sát việc sử dụng nhãn hiệu và bảo đảm chất lượng hàng hóa;
• Chi phí mà người sử dụng nhãn hiệu phải nộp cho việc đăng ký, quản lý và bảo vệ nhãn hiệu.

"Điều 105. Quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận
1. Quy chế sử dụng nhãn hiệu tập thể phải có các nội dung chủ yếu sau đây:
a) Tên, địa chỉ, căn cứ thành lập và hoạt động của tổ chức tập thể là chủ sở hữu nhãn hiệu;..."

3. Quyền và nghĩa vụ của thành viên khi sử dụng nhãn hiệu

Thành viên khi được cấp quyền sử dụng nhãn hiệu tập thể không chỉ được hưởng lợi từ uy tín chung của tổ chức mà còn phải gánh vác những trách nhiệm pháp lý nhất định. Điều này nhằm đảm bảo tính thống nhất và danh tiếng của thương hiệu tập thể.

Về quyền lợi: Thành viên được quyền khai thác giá trị thương mại của nhãn hiệu trên bao bì, phương tiện quảng cáo và các giao dịch kinh doanh hợp pháp.

Về nghĩa vụ: Tuyệt đối tuân thủ quy trình kỹ thuật sản xuất đã được hiệp hội ban hành. Mọi hành vi tự ý chuyển giao quyền sử dụng cho bên thứ ba mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu đều bị coi là vi phạm nghiêm trọng quy chế.

4. Cơ chế xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp

Để quy chế có hiệu lực thực tế, tổ chức cần thiết lập một Ban kiểm soát hoặc bộ phận chuyên trách để giám sát chất lượng sản phẩm trên thị trường. Các hình thức xử lý vi phạm thường bao gồm:

• Nhắc nhở, cảnh cáo bằng văn bản đối với các vi phạm nhẹ về hình thức nhãn mác.
• Đình chỉ quyền sử dụng nhãn hiệu có thời hạn nếu sản phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng đã công bố.
• Thu hồi vĩnh viễn quyền sử dụng và đề nghị cơ quan chức năng xử lý theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ nếu có hành vi giả mạo hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng đến uy tín tập thể.

Việc xây dựng một bản Quy chế chặt chẽ không chỉ là thủ tục hành chính để được cấp văn bằng bảo hộ mà còn là "kim chỉ nam" cho sự phát triển bền vững của các tổ chức kinh tế tập thể trong kỷ nguyên mới.