Việc sáp nhập, chia, tách các cơ sở giáo dục phổ thông (bao gồm trường tiểu học, trường trung học cơ sở - THCS, và trường trung học phổ thông - THPT) là một chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, tối ưu hóa nguồn lực cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng giảng dạy. Tuy nhiên, để thực hiện các thủ tục này, các cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt về pháp lý, nhân sự, tài chính và cơ sở vật chất theo quy định của pháp luật hiện hành.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các điều kiện, hồ sơ và thủ tục sáp nhập, chia, tách trường tiểu học, THCS, THPT theo quy định mới nhất tại Nghị định 125/2024/NĐ-CP và Luật Giáo dục 2019.

Môi trường giáo dục khang trang, hiện đại là mục tiêu hướng tới sau khi sáp nhập, chia tách trường học (ảnh minh họa)

1. Điều kiện sáp nhập, chia, tách trường tiểu học, THCS, THPT

Theo quy định tại Điều 20 (đối với trường tiểu học) và Điều 30 (đối với trường trung học) của Nghị định 125/2024/NĐ-CP, việc sáp nhập, chia, tách trường học phải bảo đảm các yêu cầu quy định tại khoản 1 Điều 51 của Luật Giáo dục 2019. Cụ thể gồm các tiêu chí cốt lõi sau:

• Phù hợp với quy hoạch: Việc sáp nhập, chia, tách phải phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục của địa phương đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của Luật Quy hoạch.
• Đáp ứng nhu cầu thực tế: Giải quyết được các vấn đề về quy mô học sinh, phân bố dân cư, đáp ứng nhu cầu học tập của con em nhân dân trên địa bàn và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
• Bảo đảm quyền lợi của các chủ thể: Quá trình thực hiện phải bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý, nhân viên và đặc biệt là người học (học sinh).
• Nâng cao chất lượng giáo dục: Việc tổ chức lại trường lớp phải góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giáo dục và đào tạo, tránh tình trạng sáp nhập cơ học gây quá tải hoặc chia tách làm manh mún nguồn lực.

Bên cạnh đó, các trường mới được hình thành sau khi sáp nhập, chia, tách phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về thành lập trường và điều kiện để được cho phép hoạt động giáo dục theo quy định tương ứng đối với từng cấp học tại Nghị định 125/2024/NĐ-CP.

2. Hồ sơ sáp nhập, chia, tách trường tiểu học, THCS, THPT

Hồ sơ đề nghị sáp nhập, chia, tách trường học được quy định thống nhất tại khoản 3 Điều 20 và khoản 3 Điều 30 của Nghị định 125/2024/NĐ-CP. Các đơn vị cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm:

1. Tờ trình đề nghị: Tờ trình đề nghị sáp nhập, chia, tách trường học thực hiện theo Mẫu số 04 Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định 125/2024/NĐ-CP.
2. Đề án sáp nhập, chia, tách: Đề án chi tiết thực hiện theo Mẫu số 05 Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định 125/2024/NĐ-CP. Trong đề án phải làm rõ phương án xử lý về tổ chức bộ máy, nhân sự (giáo viên, nhân viên), tài chính, tài sản, đất đai, học sinh và lộ trình bảo đảm hoạt động giáo dục diễn ra liên tục, không bị gián đoạn.
3. Ý kiến đồng thuận của nhà đầu tư (đối với trường tư thục): Văn bản thể hiện ý kiến đồng thuận của các nhà đầu tư đại diện cho ít nhất 75% tổng số vốn góp đối với việc sáp nhập, chia, tách trường tư thục.

Hồ sơ sáp nhập, chia tách trường học phải được thẩm định kỹ lưỡng bởi các cơ quan chuyên môn (ảnh minh họa)

3. Thẩm quyền quyết định sáp nhập, chia, tách trường học

Thẩm quyền quyết định sáp nhập, chia, tách trường học được phân cấp rõ ràng cho chính quyền địa phương các cấp nhằm bảo đảm tính sát thực và hiệu quả quản lý:

• Đối với trường tiểu học và trường THCS: Thẩm quyền thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp huyện quyết định (theo khoản 2 Điều 20 và khoản 2 Điều 30 Nghị định 125/2024/NĐ-CP).
• Đối với trường THPT: Thẩm quyền thuộc về Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định (theo khoản 2 Điều 30 Nghị định 125/2024/NĐ-CP).
• Trường hợp đặc biệt: Nếu thực hiện sáp nhập giữa các trường không do cùng một cấp có thẩm quyền thành lập thì cấp có thẩm quyền cao hơn sẽ quyết định. Nếu cấp có thẩm quyền thành lập ngang nhau thì các bên tự thỏa thuận và quyết định.

4. Trình tự, thủ tục thực hiện sáp nhập, chia, tách trường học

Quy trình thực hiện sáp nhập, chia, tách trường tiểu học, THCS, THPT được tiến hành theo các bước chặt chẽ sau:

Bước 1: Nộp hồ sơ

Cơ quan, tổ chức, cá nhân đề nghị sáp nhập, chia, tách trường học gửi 01 bộ hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền qua cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc bưu chính hoặc trực tiếp:

• Gửi đến UBND cấp huyện đối với trường tiểu học và trường THCS.
• Gửi đến UBND cấp tỉnh đối với trường THPT.

Bước 2: Tiếp nhận và chỉ đạo thẩm định

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ:

• Nếu hồ sơ không hợp lệ: Cơ quan tiếp nhận thông báo bằng văn bản những nội dung cần chỉnh sửa, bổ sung cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đề nghị.
• Nếu hồ sơ hợp lệ: UBND cấp huyện hoặc UBND cấp tỉnh chỉ đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo (đối với cấp huyện) hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo (đối với cấp tỉnh) tổ chức thẩm định các điều kiện sáp nhập, chia, tách trường.

Bước 3: Thẩm định thực tế và lập báo cáo

Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được ý kiến chỉ đạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các phòng, ban chuyên môn liên quan tiến hành thẩm định hồ sơ và thẩm định thực tế các điều kiện sáp nhập, chia, tách trường học. Sau đó, lập báo cáo thẩm định đánh giá tình hình đáp ứng các quy định pháp luật và trình Chủ tịch UBND cùng cấp xem xét, quyết định.

Bước 4: Quyết định sáp nhập, chia, tách

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được báo cáo thẩm định:

• Nếu đủ điều kiện: Chủ tịch UBND cấp huyện hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh ra quyết định sáp nhập, chia, tách trường học. Quyết định này phải được công bố công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng.
• Nếu chưa đủ điều kiện: Thông báo bằng văn bản cho cơ quan, tổ chức, cá nhân đề nghị và nêu rõ lý do.

Bước 5: Cho phép hoạt động giáo dục trở lại

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày quyết định sáp nhập, chia, tách trường học có hiệu lực, Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo (đối với trường tiểu học, THCS) hoặc Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (đối với trường THPT) ban hành quyết định cho phép trường học mới được hình thành sau khi sáp nhập, chia, tách đi vào hoạt động giáo dục.

5. Lời khuyên pháp lý cho các cơ sở giáo dục khi tiến hành sáp nhập, chia, tách

Việc sáp nhập, chia, tách trường học không chỉ đơn thuần là thủ tục hành chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý học sinh, phụ huynh và đời sống của đội ngũ giáo viên. Do đó, các cơ sở giáo dục cần lưu ý:

• Xây dựng đề án chi tiết và khả thi: Đặc biệt chú trọng phương án bố trí, sắp xếp nhân sự, giải quyết chế độ chính sách cho giáo viên dôi dư (nếu có) và phương án di chuyển, học tập của học sinh để tránh gây xáo trộn lớn.
• Đảm bảo tính liên tục của hoạt động dạy và học: Lộ trình thực hiện sáp nhập, chia, tách nên được bố trí vào thời điểm kết thúc năm học hoặc trong dịp hè để không ảnh hưởng đến chương trình học tập của học sinh.
• Công khai, minh bạch thông tin: Tổ chức họp, lấy ý kiến và tuyên truyền rộng rãi đến phụ huynh học sinh, giáo viên về chủ trương, mục đích và quyền lợi sau khi sáp nhập, chia tách nhằm tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.