Ngày 24/04/2018, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã chính thức ban hành Nghị quyết 01/2018/NQ-HĐTP. Đây là văn bản pháp lý quan trọng hướng dẫn áp dụng Điều 66 và Điều 106 của Bộ luật Hình sự 2015 về chế định tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Điều kiện để được xét tha tù trước thời hạn có điều kiện

Theo hướng dẫn tại Điều 2 Nghị quyết 01/2018/NQ-HĐTP, người đang chấp hành án phạt tù về tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng có thể được tha tù trước thời hạn nếu hội đủ các điều kiện khắt khe sau:

• Phạm tội lần đầu: Được hiểu là trước đó chưa phạm tội lần nào hoặc đã bị kết án nhưng được coi là không có án tích.
• Có nhiều tiến bộ, ý thức cải tạo tốt: Thể hiện qua việc chấp hành tốt nội quy cơ sở giam giữ, tích cực học tập, lao động và có đủ kỳ xếp loại từ khá trở lên.
• Đã chấp hành xong hình phạt bổ sung: Bao gồm hình phạt tiền, án phí và các nghĩa vụ bồi thường thiệt hại dân sự.
• Có nơi cư trú rõ ràng: Địa chỉ cụ thể để cơ quan chức năng quản lý, giám sát sau khi về địa phương.
• Thời gian đã chấp hành án: Phải chấp hành được ít nhất 1/2 mức phạt tù (hoặc 1/3 đối với các đối tượng ưu tiên như người có công, người già yếu, phụ nữ nuôi con nhỏ).

Quy định về rút ngắn thời gian thử thách

Một trong những điểm mới đáng chú ý là quy định về rút ngắn thời gian thử thách đối với người đã được tha tù. Theo đó, nếu người được tha tù có nhiều tiến bộ, lập thành tích xuất sắc và đã chấp hành được ít nhất 1/2 thời gian thử thách thì có thể được xem xét rút ngắn.

Mức rút ngắn mỗi năm từ 03 tháng đến 02 năm. Trường hợp thời gian thử thách còn lại dưới 03 tháng thì có thể được rút ngắn hết phần còn lại. Điều này tạo động lực rất lớn để những người lầm lỗi tiếp tục phấn đấu, rèn luyện khi trở về với xã hội.

Các trường hợp bị hủy bỏ quyết định tha tù

Cần lưu ý rằng, tha tù trước thời hạn là một cơ hội đi kèm với điều kiện. Tại Điều 5 Nghị quyết 01/2018/NQ-HĐTP quy định rõ Tòa án có thể hủy bỏ quyết định tha tù nếu người đó:

Cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở lên hoặc bị xử phạt vi phạm hành chính 02 lần trở lên trong thời gian thử thách.

Các hành vi như không trình diện chính quyền địa phương đúng hạn, không chấp hành sự quản lý giám sát, hoặc tự ý rời khỏi nơi cư trú mà không xin phép đều bị coi là vi phạm nghĩa vụ và có nguy cơ phải quay lại trại giam để chấp hành nốt phần hình phạt còn lại.

Nghị quyết này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 09/06/2018, thay thế các quy định trước đây không còn phù hợp, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho công tác thi hành án hình sự.