Trong hoạt động công vụ, tính liêm chính và minh bạch luôn là những tiêu chuẩn hàng đầu được Đảng và Nhà nước chú trọng. Đặc biệt, với việc Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 chính thức có hiệu lực, các quy định về những điều cán bộ, công chức không được làm liên quan đến người thân đã được siết chặt hơn bao giờ hết. Việc hiểu rõ và phổ biến các quy định này cho gia đình không chỉ giúp bảo vệ uy tín cá nhân mà còn tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc.

1. Cấm bố trí người thân giữ chức vụ quản lý, nhân sự, tài chính

Một trong những quy định nhằm ngăn chặn tình trạng "gia đình trị" và lợi ích nhóm trong cơ quan nhà nước được quy định rất rõ tại khoản 3 Điều 20 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018. Theo đó, người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị tuyệt đối không được bố trí vợ hoặc chồng, bố, mẹ, con, anh, chị, em ruột của mình giữ các chức vụ quản lý hoặc làm các công việc nhạy cảm.

"3. Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị không được bố trí vợ hoặc chồng, bố, mẹ, con, anh, chị, em ruột của mình giữ chức vụ quản lý về tổ chức nhân sự, kế toán, làm thủ quỹ, thủ kho trong cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc giao dịch, mua bán hàng hóa, dịch vụ, ký kết hợp đồng cho cơ quan, tổ chức, đơn vị đó."

Quy định này nhằm đảm bảo sự khách quan trong công tác cán bộ và quản lý tài chính. Nếu vi phạm, cán bộ không chỉ đối mặt với hình thức kỷ luật hành chính mà còn có thể bị xem xét trách nhiệm người đứng đầu theo quy định của Luật cán bộ, công chức 2008.

2. Hạn chế kinh doanh trong lĩnh vực trực tiếp quản lý

Để tránh xung đột lợi ích, pháp luật quy định cán bộ, công chức lãnh đạo không được để người thân kinh doanh trong phạm vi ngành, nghề do mình trực tiếp quản lý. Cụ thể, khoản 4 Điều 20 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 nêu rõ:

"4. Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan nhà nước không được để vợ hoặc chồng, bố, mẹ, con của mình kinh doanh trong phạm vi ngành, nghề do người đó trực tiếp thực hiện việc quản lý nhà nước."

Cần lưu ý rằng, phạm vi đối tượng bị hạn chế ở đây hẹp hơn so với quy định về bố trí nhân sự, chỉ bao gồm: vợ hoặc chồng, bố, mẹ và con. Các đối tượng như anh, chị, em ruột không nằm trong danh sách hạn chế kinh doanh này, tuy nhiên cán bộ vẫn cần thận trọng để tránh các biểu hiện trục lợi chính sách.

3. Cấm tham dự gói thầu của doanh nghiệp do người thân quản lý

Đối với các cán bộ, công chức giữ chức vụ quản lý trong doanh nghiệp nhà nước, quy định về đấu thầu và ký kết hợp đồng kinh tế là vô cùng khắt khe. Tại khoản 5 Điều 20 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 quy định:

• Cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nước không được ký kết hợp đồng với doanh nghiệp thuộc sở hữu của vợ hoặc chồng, bố, mẹ, con, anh, chị, em ruột.
• Doanh nghiệp của những người thân nêu trên cũng không được phép tham dự các gói thầu của doanh nghiệp nhà nước mà cán bộ đó đang giữ chức vụ quản lý.

Việc tuân thủ quy định này giúp ngăn chặn hành vi thông thầu, chuyển giá hoặc ưu ái người thân trong các dự án có sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

4. Tuyệt đối không nhận quà biếu trái quy định qua người thân

Nhận quà biếu là một trong những hình thức dễ dẫn đến hành vi tham nhũng nhất. Theo Quyết định 64/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, việc nhận quà thông qua người thân cũng bị coi là vi phạm pháp luật.

Cán bộ, công chức cần giải thích rõ cho gia đình rằng việc nhận tiền, hiện vật, dịch vụ hoặc các lợi ích khác từ các cá nhân, tổ chức có liên quan đến công việc của mình là hành vi bị cấm. Đặc biệt, trong các dịp lễ tết, việc kiểm soát quà tặng cần được thực hiện nghiêm túc để tránh bị lợi dụng làm phương tiện hối lộ.

Lời khuyên pháp lý: Để bảo vệ bản thân và gia đình, mỗi cán bộ, công chức nên chủ động cập nhật các văn bản mới như Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 và thường xuyên trao đổi, nhắc nhở người thân về các giới hạn pháp lý trong hoạt động kinh doanh và giao tiếp xã hội liên quan đến chức vụ của mình.