Trong xã hội hiện đại, việc các cặp đôi chung sống như vợ chồng nhưng chưa đăng ký kết hôn không còn là hiếm gặp. Tuy nhiên, khi đứa trẻ chào đời, vấn đề pháp lý đầu tiên và quan trọng nhất chính là việc đăng ký khai sinh. Làm sao để con có đầy đủ tên cha, tên mẹ trong giấy khai sinh khi quan hệ hôn nhân chưa được pháp luật thừa nhận? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết thủ tục này dựa trên các quy định pháp luật mới nhất tính đến tháng 11/2020.

Quyền được khai sinh và nghĩa vụ của cha mẹ

Theo quy định tại Điều 30 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân từ khi sinh ra có quyền được khai sinh. Đây là quyền nhân thân gắn liền với mỗi con người, là cơ sở để xác định quốc tịch và các quyền lợi an sinh xã hội sau này.

Đồng thời, Luật Hộ tịch 2014 cũng nhấn mạnh nghĩa vụ của cha hoặc mẹ phải đăng ký khai sinh cho con trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh. Nếu cha, mẹ không thể đi đăng ký thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại hoặc người thân thích khác có trách nhiệm thực hiện việc này.

Trường hợp 1: Đăng ký khai sinh nhưng bỏ trống tên cha

Nếu người mẹ đi khai sinh cho con mà không muốn hoặc chưa thể xác định được người cha tại thời điểm đó, pháp luật vẫn tạo điều kiện tối đa để trẻ có giấy tờ tùy thân. Căn cứ vào Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, thủ tục được thực hiện như sau:

• Thẩm quyền: UBND cấp xã nơi người mẹ cư trú (thường trú hoặc tạm trú). Theo quy định tại Điều 13 Luật Cư trú, nơi cư trú của người chưa thành niên là nơi cư trú của cha, mẹ.
• Hồ sơ: Tờ khai theo mẫu, Giấy chứng sinh (do bệnh viện/cơ sở y tế cấp).
• Xác định thông tin: Họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con được xác định theo thông tin của mẹ. Phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ sẽ được để trống.

"Trường hợp chưa xác định được cha thì khi đăng ký khai sinh họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con được xác định theo họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của mẹ; phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ để trống."

Trường hợp 2: Đăng ký khai sinh có tên cha (Thủ tục kết hợp)

Đây là trường hợp phổ biến khi hai bên nam nữ chưa kết hôn nhưng người cha muốn thừa nhận con và ghi tên mình vào giấy khai sinh của bé. Kể từ ngày 16/07/2020, Thông tư 04/2020/TT-BTP đã có những hướng dẫn rất cụ thể về việc kết hợp giải quyết thủ tục đăng ký khai sinh và nhận cha, mẹ, con.

Các bước thực hiện:

1. Chuẩn bị hồ sơ:
   • Tờ khai đăng ký khai sinh và Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con (theo mẫu).
   • Giấy chứng sinh của trẻ.
   • Chứng cứ chứng minh quan hệ cha con: Kết quả giám định ADN hoặc văn bản cam đoan về mối quan hệ cha con (có ít nhất 02 người làm chứng) theo quy định tại Điều 14 Thông tư 04/2020/TT-BTP.
2. Nộp hồ sơ: Tại UBND cấp xã nơi cư trú của người cha hoặc người mẹ.
3. Kết quả: Sau khi kiểm tra hồ sơ thấy việc nhận cha con là đúng và không có tranh chấp, công chức tư pháp - hộ tịch ghi vào Sổ hộ tịch, cùng các bên ký tên. Chủ tịch UBND cấp xã ký cấp Giấy khai sinh và Trích lục nhận cha, mẹ, con cho các bên.

Lúc này, họ tên, dân tộc, quê quán của trẻ sẽ được xác định theo thỏa thuận của cha và mẹ. Nếu không thỏa thuận được thì xác định theo tập quán.

Lưu ý về xử phạt hành chính khi chậm đăng ký khai sinh

Một điểm mới đáng chú ý trong năm 2020 là sự ra đời của Nghị định 82/2020/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/09/2020). Theo Điều 37 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, hành vi không thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em đúng thời hạn quy định sẽ bị phạt Cảnh cáo.

Dù mức phạt chỉ là cảnh cáo, nhưng việc chậm trễ sẽ gây khó khăn cho trẻ trong việc tiêm chủng, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và các quyền lợi khác. Do đó, các bậc phụ huynh nên chủ động thực hiện thủ tục sớm nhất có thể.

Lời khuyên pháp lý: Trong trường hợp có bất kỳ vướng mắc nào về giấy tờ chứng minh quan hệ cha con, bạn nên liên hệ trực tiếp với cán bộ tư pháp hộ tịch tại địa phương để được hướng dẫn về việc lập văn bản cam đoan, tránh việc phải đi lại nhiều lần.