Trong quá trình tham gia giao thông, không ít người dân cảm thấy bối rối hoặc lo ngại khi bị những người mặc thường phục tự xưng là Cảnh sát giao thông (CSGT) yêu cầu dừng xe để kiểm tra. Vậy theo quy định của pháp luật hiện hành, cụ thể là tại Thông tư 32/2023/TT-BCA (có hiệu lực từ ngày 15/09/2023), lực lượng CSGT mặc thường phục có quyền hạn như thế nào? Họ có được phép trực tiếp dừng phương tiện và ra quyết định xử phạt hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các khía cạnh pháp lý liên quan đến vấn đề này.

1. CSGT được mặc thường phục làm nhiệm vụ trong trường hợp nào?

Việc CSGT mặc thường phục khi làm nhiệm vụ không phải là hoạt động tùy tiện mà phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện được quy định tại Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BCA. Cụ thể, lực lượng CSGT chỉ được mặc thường phục khi phối hợp với bộ phận tuần tra, kiểm soát công khai theo kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Theo đó, có 02 trường hợp cụ thể mà CSGT được phép mặc thường phục:

• Sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ: Nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, CSGT mặc thường phục để vận hành các thiết bị như máy đo tốc độ, camera giám sát một cách kín đáo, khách quan.
• Đấu tranh phòng, chống tội phạm: Trong các tình huống an ninh trật tự phức tạp hoặc khi thực hiện các chuyên án đấu tranh với tội phạm trên các tuyến giao thông.

Về thẩm quyền phê duyệt, kế hoạch tuần tra kết hợp giữa công khai và hóa trang phải được Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, Giám đốc Công an cấp tỉnh hoặc Trưởng Công an cấp huyện trở lên ký ban hành. Điều này đảm bảo tính minh bạch và tránh việc lạm dụng quyền hạn của cán bộ chiến sĩ.

2. CSGT mặc thường phục có được dừng xe xử phạt trực tiếp?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều người tham gia giao thông quan tâm. Căn cứ vào khoản 4 Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BCA, nhiệm vụ của bộ phận CSGT mặc thường phục (hóa trang) được quy định rõ ràng như sau:

"Trực tiếp quan sát, sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ giám sát tình hình trật tự, an toàn giao thông, phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ và hành vi vi phạm pháp luật khác; khi phát hiện vi phạm phải thông báo ngay cho bộ phận tuần tra, kiểm soát công khai để tiến hành dừng phương tiện và xử lý theo quy định."

Như vậy, về nguyên tắc chung, CSGT mặc thường phục KHÔNG ĐƯỢC trực tiếp dừng xe và xử phạt. Vai trò của họ là giám sát, phát hiện vi phạm và thông báo cho đồng đội đang mặc sắc phục công khai để thực hiện việc dừng phương tiện và lập biên bản.

Trường hợp ngoại lệ đặc biệt

Tuy nhiên, pháp luật cũng dự phòng tình huống khẩn cấp. Nếu phát hiện hành vi vi phạm nghiêm trọng về giao thông, an ninh trật tự mà nếu không ngăn chặn kịp thời sẽ gây hậu quả nguy hiểm cho xã hội (ví dụ: đối tượng lạng lách đánh võng gây tai nạn, tội phạm đang bỏ chạy...), CSGT mặc thường phục được phép can thiệp.

Trong tình huống này, cán bộ CSGT phải sử dụng Giấy chứng minh Công an nhân dân để chứng minh danh tính, vận động nhân dân phối hợp và thực hiện các biện pháp ngăn chặn ngay lập tức. Sau khi đã dừng được phương tiện, họ vẫn phải bàn giao cho bộ phận tuần tra công khai hoặc đưa về trụ sở Công an gần nhất để xử lý theo đúng quy trình.

3. Người dân cần làm gì khi bị người mặc thường phục dừng xe?

Để bảo vệ quyền lợi của mình và tránh gặp phải các đối tượng giả danh công an để lừa đảo, người dân cần lưu ý:

• Yêu cầu xuất trình giấy tờ: Nếu người mặc thường phục yêu cầu dừng xe, hãy bình tĩnh yêu cầu họ xuất trình Giấy chứng minh Công an nhân dân theo đúng quy định tại Luật Công an nhân dân 2018.
• Quan sát lực lượng phối hợp: Thông thường, CSGT mặc thường phục sẽ làm việc gần vị trí của tổ tuần tra công khai (có xe đặc chủng, sắc phục, biển tên).
• Từ chối nộp phạt tại chỗ cho người mặc thường phục: Vì họ không có thẩm quyền lập biên bản hay thu tiền phạt trực tiếp.

4. Khiếu nại khi bị xử phạt sai quy định

Nếu bạn bị một người mặc thường phục tự xưng là CSGT lập biên bản và xử phạt trực tiếp mà không có sự hiện diện của lực lượng công khai, đây là hành vi vi phạm quy trình công tác. Bạn có quyền thực hiện khiếu nại theo quy định của Luật Khiếu nại 2011.

• Khiếu nại lần đầu: Gửi đơn đến người đã ra quyết định hành chính hoặc cơ quan có người có hành vi hành chính bị khiếu nại (thường là Trưởng phòng CSGT hoặc Trưởng Công an huyện nơi cán bộ đó công tác).
• Thời hiệu khiếu nại: Là 90 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được hành vi hành chính.

Việc nắm vững các quy định tại Thông tư 32/2023/TT-BCA không chỉ giúp người dân tự bảo vệ mình trước những sai phạm (nếu có) của lực lượng chức năng mà còn góp phần xây dựng môi trường giao thông minh bạch, thượng tôn pháp luật.