Chiều ngày 16/6/2020, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020. Đây được xem là một bước tiến lớn trong cải cách tư pháp, giúp giảm tải áp lực cho hệ thống Tòa án và tạo điều kiện cho các bên tranh chấp tìm được tiếng nói chung một cách nhanh chóng, ít tốn kém nhất.

1. Hòa giải và Đối thoại tại Tòa án: Những khái niệm cần phân biệt rõ

Theo quy định tại Điều 2 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020, chúng ta cần phân biệt rõ hai hoạt động này:

"2. Hòa giải tại Tòa án là hoạt động hòa giải do Hòa giải viên tiến hành trước khi Tòa án thụ lý vụ việc dân sự, nhằm hỗ trợ các bên tham gia hòa giải thỏa thuận giải quyết vụ việc dân sự..."

"3. Đối thoại tại Tòa án là hoạt động đối thoại do Hòa giải viên tiến hành trước khi Tòa án thụ lý vụ án hành chính, nhằm hỗ trợ các bên tham gia đối thoại thống nhất giải quyết khiếu kiện hành chính..."

Như vậy, hòa giải áp dụng cho các vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động. Trong khi đó, đối thoại là thuật ngữ dành riêng cho các khiếu kiện hành chính.

2. Bảo mật thông tin - Nguyên tắc "vàng" trong quá trình hòa giải

Một trong những ưu điểm lớn nhất của hình thức này là tính riêng tư. Điều 4 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 quy định rất nghiêm ngặt về bảo mật:

• Không được ghi âm, ghi hình: Trong suốt quá trình hòa giải, đối thoại, các bên và Hòa giải viên tuyệt đối không được thực hiện các hành vi này.
• Bảo mật lời trình bày: Các tài liệu, lời trình bày của các bên không được sử dụng làm chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án sau này (trừ trường hợp các bên đồng ý).

3. Chi phí hòa giải, đối thoại: Ai là người phải chi trả?

Về nguyên tắc, Nhà nước khuyến khích hòa giải nên phần lớn chi phí sẽ do ngân sách bảo đảm. Tuy nhiên, theo Điều 9 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020, các bên vẫn phải chịu chi phí trong 03 trường hợp:

1. Tranh chấp về kinh doanh, thương mại có giá ngạch.
2. Các bên tự thống nhất chọn địa điểm hòa giải ngoài trụ sở Tòa án hoặc chi phí xem xét hiện trạng tài sản ngoài tỉnh.
3. Chi phí phiên dịch tiếng nước ngoài.

4. Tiêu chuẩn khắt khe để trở thành Hòa giải viên tại Tòa án

Để đảm bảo chất lượng giải quyết vụ việc, Điều 10 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 quy định Hòa giải viên phải là những người có kinh nghiệm dày dặn như: Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư... đã nghỉ hưu hoặc các chuyên gia có ít nhất 10 năm kinh nghiệm.

Lưu ý quan trọng: Những người đang là cán bộ, công chức, viên chức hoặc sĩ quan trong lực lượng vũ trang không được bổ nhiệm làm Hòa giải viên.

5. 7 trường hợp "nói không" với hòa giải, đối thoại

Không phải vụ việc nào cũng có thể đưa ra hòa giải. Điều 19 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 liệt kê 07 trường hợp ngoại lệ, điển hình như:

• Yêu cầu bồi thường thiệt hại đến tài sản Nhà nước.
• Vụ việc vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.
• Một bên vợ hoặc chồng trong tranh chấp ly hôn bị mất năng lực hành vi dân sự.
• Một trong các bên đề nghị không hòa giải hoặc yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

6. Quy trình công nhận kết quả hòa giải thành: Giá trị pháp lý tương đương bản án

Sau khi các bên đạt được thỏa thuận, Hòa giải viên sẽ lập biên bản ghi nhận kết quả. Nếu các bên có yêu cầu, Thẩm phán sẽ ra quyết định công nhận kết quả hòa giải thành, đối thoại thành. Quyết định này có hiệu lực thi hành ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giúp các bên tiết kiệm tối đa thời gian và công sức.

Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021. Việc nắm vững các quy định này sẽ giúp người dân và doanh nghiệp có thêm một lựa chọn văn minh, hiệu quả để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.