Việc xin xác nhận đất không có tranh chấp là một trong những bước quan trọng nhất và cũng thường gặp nhiều khó khăn nhất trong quá trình làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ). Thực tế, không ít trường hợp người dân bị Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã gây khó dễ, kéo dài thời gian hoặc từ chối xác nhận mà không có lý do chính đáng. Vậy dưới góc độ pháp lý tại thời điểm năm 2022, người dân cần xử lý như thế nào?

Trách nhiệm pháp lý của UBND xã trong việc xác nhận tình trạng đất

Theo quy định tại khoản 2 Điều 70 Luật Đất đai 2013, khi hộ gia đình, cá nhân nộp hồ sơ đăng ký đất đai, cấp Sổ đỏ lần đầu, UBND cấp xã có trách nhiệm kiểm tra hồ sơ và thực hiện các công việc cụ thể.

Đặc biệt, đối với trường hợp người sử dụng đất không có các giấy tờ về quyền sử dụng đất quy định tại Điều 100 Luật Đất đai 2013, UBND xã phải có trách nhiệm xác nhận các nội dung sau:

• Nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất;
• Tình trạng tranh chấp sử dụng đất;
• Sự phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt.

Như vậy, việc xác nhận đất có tranh chấp hay không là nghĩa vụ bắt buộc của UBND xã trong quy trình hành chính, chứ không phải là một đặc ân mà cơ quan này ban phát cho người dân.

Điều kiện để được công nhận quyền sử dụng đất khi không có giấy tờ

Tại thời điểm năm 2022, căn cứ vào Điều 101 Luật Đất đai 2013, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ vẫn có cơ hội được cấp Sổ đỏ nếu đáp ứng các điều kiện nhất định:

"Điều 101. Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất... cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ về quyền sử dụng đất
1. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành... được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất xác nhận là người đã sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp thì được cấp Giấy chứng nhận... và không phải nộp tiền sử dụng đất.
2. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có các giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật này nhưng đất đã được sử dụng ổn định từ trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 và không vi phạm pháp luật về đất đai, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp... thì được cấp Giấy chứng nhận..."

Từ quy định trên, có thể thấy vai trò của việc xác nhận "không có tranh chấp" từ UBND xã là điều kiện tiên quyết để người dân có thể hợp thức hóa quyền sử dụng đất của mình.

Phải làm gì khi UBND xã chậm trễ hoặc từ chối xác nhận?

Nếu bạn đã nộp hồ sơ hợp lệ nhưng UBND xã kéo dài thời gian (thường quá 15 ngày làm việc theo quy trình niêm yết công khai tại Nghị định 43/2014/NĐ-CP) mà không thực hiện xác nhận, bạn có thể thực hiện các bước sau:

1. Gửi đơn kiến nghị và yêu cầu giải trình

Trước tiên, người dân nên làm đơn kiến nghị gửi Chủ tịch UBND xã yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xác nhận hoặc trả lời bằng văn bản về lý do từ chối. Việc có văn bản trả lời sẽ là căn cứ quan trọng để thực hiện các bước pháp lý tiếp theo.

2. Thực hiện quyền khiếu nại hành chính

Nếu UBND xã vẫn im lặng hoặc từ chối vô căn cứ, người dân có quyền khiếu nại lần đầu đến chính Chủ tịch UBND xã đó. Nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc quá thời hạn mà không được giải quyết, người dân có thể khiếu nại lần hai lên Chủ tịch UBND cấp huyện.

3. Khởi kiện vụ án hành chính

Đây là biện pháp mạnh mẽ nhất. Người dân có quyền khởi kiện hành vi hành chính (không thực hiện nhiệm vụ, công vụ) của UBND xã ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của Luật Tố tụng hành chính. Tòa án sẽ xem xét và có thể ra phán quyết buộc UBND xã phải thực hiện việc xác nhận theo đúng quy định của pháp luật.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Trong quá trình làm việc với UBND xã, người dân cần lưu ý thu thập và lưu giữ đầy đủ các bằng chứng về việc sử dụng đất ổn định, lâu dài như: biên lai nộp thuế đất hàng năm, các giấy tờ tạm trú, xác nhận của những người sử dụng đất liền kề về việc không có tranh chấp ranh giới. Những tài liệu này sẽ là vũ khí sắc bén nếu vụ việc phải đưa ra cơ quan thanh tra hoặc Tòa án.

Việc UBND xã không chịu xác nhận đất không tranh chấp khi có đủ căn cứ là một hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người dân. Do đó, bạn không nên cam chịu mà cần chủ động sử dụng các công cụ pháp lý để bảo vệ mình.