Sự thay đổi mang tính bước ngoặt từ năm 2021

Kể từ ngày 01/01/2021, khi Bộ luật Lao động 2019 chính thức có hiệu lực, quan hệ lao động tại Việt Nam đã bước sang một trang mới với nhiều thay đổi căn bản. Một trong những điểm đáng chú ý nhất chính là sự xuất hiện của khái niệm "Tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở" thay thế cho khái niệm cũ là "Tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở".

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là về mặt thuật ngữ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật lao động tại các doanh nghiệp. Câu hỏi đặt ra là: Trong bối cảnh mới này, nếu người lao động không tham gia bất kỳ tổ chức công đoàn nào, doanh nghiệp sẽ phải tiến hành kỷ luật như thế nào để đảm bảo tính pháp lý?

Nguyên tắc xử lý kỷ luật lao động theo quy định mới

Theo quy định tại Điều 122 Bộ luật Lao động 2019, việc xử lý kỷ luật lao động phải tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt sau:

Điều 122. Nguyên tắc, trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật lao động

1. Việc xử lý kỷ luật lao động được quy định như sau:

a) Người sử dụng lao động phải chứng minh được lỗi của người lao động;

b) Phải có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động đang bị xử lý kỷ luật là thành viên;

c) Người lao động phải có mặt và có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc tổ chức đại diện người lao động bào chữa; trường hợp là người chưa đủ 15 tuổi thì phải có sự tham gia của người đại diện theo pháp luật;

d) Việc xử lý kỷ luật lao động phải được ghi thành biên bản.

Như vậy, điểm mấu chốt ở đây là sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động là thành viên. Điều này khác biệt hoàn toàn so với trước đây khi bắt buộc phải có sự tham gia của Ban chấp hành công đoàn cơ sở hoặc công đoàn cấp trên.

Trình tự thực hiện chi tiết khi người lao động không có tổ chức đại diện

Trong trường hợp người lao động không tham gia công đoàn và doanh nghiệp cũng chưa có tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp, trình tự xử lý kỷ luật được thực hiện theo hướng dẫn tại Điều 70 Nghị định 145/2020/NĐ-CP:

Bước 1: Lập biên bản và thông báo vi phạm

Khi phát hiện hành vi vi phạm, người sử dụng lao động phải lập biên bản vi phạm. Nếu người lao động không là thành viên của tổ chức đại diện nào, doanh nghiệp không bắt buộc phải thông báo cho tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở. Tuy nhiên, nếu người lao động dưới 15 tuổi, bắt buộc phải thông báo cho người đại diện theo pháp luật.

Bước 2: Thông báo họp xử lý kỷ luật

Ít nhất 05 ngày làm việc trước khi họp, doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản về nội dung, thời gian, địa điểm cuộc họp cho người lao động và các thành phần liên quan. Thông báo phải đảm bảo người lao động nhận được trước khi diễn ra cuộc họp.

Bước 3: Tiến hành cuộc họp kỷ luật

Cuộc họp phải có sự mặt của người lao động. Người lao động có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, người khác bào chữa. Nếu người lao động đã được thông báo hợp lệ mà vắng mặt không có lý do chính đáng hoặc không xác nhận tham dự, doanh nghiệp vẫn có quyền tiến hành cuộc họp vắng mặt.

Bước 4: Ban hành quyết định kỷ luật

Nội dung cuộc họp phải được lập thành biên bản và thông qua trước khi kết thúc. Trong thời hiệu quy định, người có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định xử lý kỷ luật lao động và gửi đến người lao động.

Những lưu ý 'vàng' để tránh rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp

Việc xử lý kỷ luật lao động sai trình tự, thủ tục có thể dẫn đến việc quyết định kỷ luật bị tuyên vô hiệu, doanh nghiệp phải bồi thường và nhận lại người lao động. Do đó, cần lưu ý:

• Chứng minh lỗi: Nghĩa vụ chứng minh lỗi thuộc về người sử dụng lao động. Các chứng cứ phải khách quan, trung thực.
• Thời hiệu: Phải đảm bảo việc xử lý nằm trong thời hiệu quy định (thông thường là 06 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm).
• Hình thức kỷ luật: Không được áp dụng nhiều hình thức kỷ luật cho một hành vi vi phạm.

Tóm lại, từ năm 2021, việc người lao động không tham gia công đoàn không làm thay đổi bản chất của việc xử lý kỷ luật, nhưng doanh nghiệp cần đặc biệt cẩn trọng trong việc xác định đúng thành phần tham dự họp để đảm bảo đúng quy định của Bộ luật Lao động 2019.