Trong bối cảnh nền kinh tế năm 2021 đầy biến động, các tranh chấp dân sự liên quan đến hợp đồng kinh tế của các hộ kinh doanh cá thể ngày càng trở nên phổ biến. Một câu hỏi pháp lý quan trọng mà nhiều tiểu thương và chủ hộ gia đình quan tâm là: Khi bị đối tác vi phạm hợp đồng hoặc nợ thù lao, hộ kinh doanh có tư cách pháp lý để khởi kiện ra Tòa án hay không? Và ai sẽ là người đứng tên trên đơn khởi kiện?

Tư cách pháp lý của hộ kinh doanh theo quy định mới năm 2021

Theo quy định tại khoản 1 Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, bản chất của hộ kinh doanh được xác định như sau:

“1. Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh. Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh.”

Khác với doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, hộ kinh doanh không có tài sản độc lập hoàn toàn với chủ sở hữu. Do đó, pháp luật quy định chủ hộ kinh doanh chính là chủ thể đại diện cho hộ kinh doanh để thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh, bao gồm cả việc tham gia vào các quan hệ tố tụng tại Tòa án.

Chủ hộ kinh doanh khởi kiện với tư cách nào?

Căn cứ vào các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, khi quyền và lợi ích hợp pháp của hộ kinh doanh bị xâm phạm (ví dụ: đối tác không thanh toán thù lao theo hợp đồng), chủ hộ kinh doanh sẽ đứng tên khởi kiện với tư cách là nguyên đơn.

Việc xác định tư cách này dựa trên nguyên tắc: Hộ kinh doanh không phải là một pháp nhân độc lập, nên không thể tự mình đứng tên khởi kiện. Thay vào đó, cá nhân là chủ hộ kinh doanh (hoặc người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền) sẽ nhân danh mình để bảo vệ quyền lợi cho hộ kinh doanh.

Quy trình và lưu ý khi thực hiện quyền khởi kiện

Để việc khởi kiện diễn ra thuận lợi và đúng quy định pháp luật trong năm 2021, chủ hộ kinh doanh cần lưu ý các điểm sau:

• Hồ sơ khởi kiện: Ngoài đơn khởi kiện, cần chuẩn bị Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, Hợp đồng kinh tế, các chứng từ giao nhận, đối chiếu công nợ và các tài liệu chứng minh việc vi phạm của đối tác.
• Thẩm quyền giải quyết: Thông thường, tranh chấp về thù lao giữa hộ kinh doanh và cá nhân/tổ chức khác sẽ do Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú hoặc có trụ sở giải quyết, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc có yếu tố nước ngoài.
• Trách nhiệm tài sản: Cần nhớ rằng chủ hộ kinh doanh chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Điều này có nghĩa là nếu thua kiện hoặc phát sinh nghĩa vụ bồi thường, tài sản cá nhân của chủ hộ cũng sẽ được dùng để thi hành án.

Như vậy, nếu bạn là chủ hộ kinh doanh và đang gặp tranh chấp về thù lao, bạn hoàn toàn có quyền đại diện hộ kinh doanh để nộp đơn khởi kiện đến Tòa án có thẩm quyền. Việc nắm vững quy định tại Nghị định 01/2021/NĐ-CP sẽ giúp bạn xác định đúng tư cách tố tụng, tránh việc bị Tòa án trả lại đơn do sai sót về chủ thể.

Lưu ý: Nội dung tư vấn trên áp dụng theo quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm tháng 8/2021. Để được hỗ trợ chi tiết cho từng trường hợp cụ thể, quý khách nên tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý.