Trong đời sống xã hội, quan hệ hôn nhân và gia đình là nền tảng quan trọng để xây dựng một cộng đồng bền vững. Tuy nhiên, không ít trường hợp do thiếu hiểu biết hoặc cố tình vi phạm các quy định pháp luật dẫn đến những hậu quả pháp lý nặng nề. Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết các mức xử phạt vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm về kết hôn, ly hôn theo quy định mới nhất tính đến tháng 05/2024.

Các hành vi bị nghiêm cấm trong quan hệ hôn nhân và gia đình

Theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Nhà nước bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình và nghiêm cấm các hành vi sau đây:

• Kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo;
• Tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn;
• Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có vợ, có chồng;
• Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi; giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng;
• Yêu sách của cải trong kết hôn;
• Cưỡng ép ly hôn, lừa dối ly hôn, cản trở ly hôn.

"2. Nghiêm cấm các hành vi sau đây:
a) Kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo;
b) Tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn;
c) Người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có vợ, có chồng..."

Mức xử phạt vi phạm hành chính về kết hôn, ly hôn

Căn cứ vào Nghị định 82/2020/NĐ-CP, các hành vi vi phạm nêu trên sẽ bị xử phạt hành chính với các mức tiền khác nhau tùy vào tính chất và mức độ vi phạm.

1. Vi phạm quy định về tảo hôn, tổ chức tảo hôn

Theo Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP:

• Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn.
• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án.

2. Vi phạm chế độ một vợ, một chồng

Đây là một trong những vi phạm phổ biến và bị xử phạt nghiêm khắc theo Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP. Mức phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng áp dụng cho các hành vi:

• Đang có vợ hoặc có chồng mà kết hôn với người khác, chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà kết hôn với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ;
• Đang có vợ hoặc có chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác;
• Chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có chồng hoặc đang có vợ.

3. Các vi phạm khác về kết hôn và ly hôn

Mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng được áp dụng đối với các hành vi nghiêm trọng hơn như:

• Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;
• Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi;
• Cưỡng ép kết hôn hoặc lừa dối kết hôn; cưỡng ép ly hôn hoặc lừa dối ly hôn;
• Lợi dụng việc kết hôn để xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú, nhập quốc tịch Việt Nam, quốc tịch nước ngoài; hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước hoặc để đạt được mục đích khác mà không nhằm mục đích xây dựng gia đình.

Trách nhiệm hình sự đối với các tội danh về hôn nhân và gia đình

Khi các hành vi vi phạm có tính chất nguy hiểm cho xã hội, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

1. Tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng

Theo Điều 182 Bộ luật Hình sự 2015, người nào đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc người chưa có vợ, chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người mà mình biết rõ là đang có vợ, có chồng thuộc một trong các trường hợp quy định thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm. Nếu gây hậu quả nghiêm trọng như làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát, mức phạt tù có thể lên đến 03 năm.

2. Tội tổ chức tảo hôn

Người nào tổ chức việc lấy vợ, lấy chồng cho những người chưa đủ tuổi kết hôn, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm theo Điều 183 Bộ luật Hình sự 2015.

Lời khuyên pháp lý để tránh vi phạm

Để tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc, mỗi cá nhân cần tự trang bị cho mình kiến thức về pháp luật hôn nhân và gia đình. Việc kết hôn hay ly hôn không chỉ là vấn đề tình cảm cá nhân mà còn là sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ giữa các bên. Hãy luôn tuân thủ nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng và bình đẳng để xây dựng một gia đình hạnh phúc, bền vững.

Nếu bạn đang gặp vướng mắc về các thủ tục kết hôn, ly hôn hoặc lo ngại về các hành vi vi phạm, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý hoặc luật sư để được tư vấn kịp thời và chính xác nhất.