Trong quan hệ lao động, tiền lương và bảo hiểm xã hội là những quyền lợi cốt lõi gắn liền với đời sống của người lao động. Tuy nhiên, không ít trường hợp doanh nghiệp lợi dụng sự thiếu hiểu biết về pháp luật để né tránh việc ký kết hợp đồng, chậm trả lương hoặc trốn đóng bảo hiểm. Vậy trong bối cảnh pháp luật năm 2023, người lao động cần trang bị những kiến thức gì để tự bảo vệ mình?

Người lao động cần nắm vững quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi về tiền lương (ảnh minh họa)

1. Đi làm nhưng không ký hợp đồng: Lỗi tại ai và xử lý thế nào?

Theo quy định tại Điều 13 Bộ luật Lao động 2019, trước khi nhận người lao động vào làm việc, người sử dụng lao động bắt buộc phải giao kết hợp đồng lao động. Việc bạn đã làm việc tại công ty được 6 tháng mà chưa có văn bản ký kết là một vi phạm nghiêm trọng từ phía doanh nghiệp.

Điều 13. Hợp đồng lao động
1. Hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động...
2. Trước khi nhận người lao động vào làm việc thì người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động với người lao động.

Dù không ký hợp đồng bằng văn bản, nhưng nếu có việc làm, có trả công và có sự quản lý của công ty thì quan hệ lao động vẫn mặc nhiên được thừa nhận. Căn cứ Điều 20 Bộ luật Lao động 2019, với thời gian 6 tháng, loại hợp đồng của bạn được xác định là hợp đồng lao động xác định thời hạn.

Hợp đồng lao động là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để giải quyết tranh chấp (ảnh minh họa)

2. Doanh nghiệp đối mặt với mức phạt nào khi vi phạm?

Việc không ký hợp đồng lao động không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bạn mà còn khiến doanh nghiệp đứng trước rủi ro pháp lý lớn. Theo Điều 9 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi không giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản có thể lên đến 25.000.000 đồng tùy vào số lượng người lao động bị vi phạm.

3. Quyền lợi về Bảo hiểm xã hội (BHXH) khi chưa có hợp đồng

Nhiều người lầm tưởng chưa ký hợp đồng thì không được đóng BHXH. Thực tế, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Việc công ty trích tiền lương của bạn để đóng bảo hiểm là đúng quy định, nhưng họ phải có trách nhiệm đóng đầy đủ từ tháng đầu tiên bạn làm việc chứ không phải chỉ đóng 3 tháng cuối.

4. Quy trình 3 bước đòi lại tiền lương và sổ bảo hiểm

Nếu công ty cố tình chây lầy không trả lương hoặc không trả sổ BHXH sau khi nghỉ việc, bạn nên thực hiện theo lộ trình sau:

• Bước 1: Thương lượng và Khiếu nại nội bộ. Gửi đơn kiến nghị trực tiếp đến Ban Giám đốc công ty yêu cầu thanh toán dứt điểm các khoản lương và chốt sổ BHXH theo quy định tại Điều 48 Bộ luật Lao động 2019.
• Bước 2: Khiếu nại đến cơ quan chức năng. Nếu công ty không giải quyết, hãy gửi đơn đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội hoặc yêu cầu Hòa giải viên lao động tại Phòng Lao động cấp huyện can thiệp.
• Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án. Đây là biện pháp cuối cùng nếu các bước trên không mang lại kết quả. Tranh chấp về tiền lương và BHXH thường được ưu tiên giải quyết để bảo vệ quyền lợi người lao động.

Lời khuyên pháp lý: Ngay cả khi không có hợp đồng giấy, bạn hãy lưu giữ lại các bằng chứng như: tin nhắn giao việc, bảng lương, sao kê ngân hàng nhận lương, thẻ nhân viên hoặc ảnh chụp tại nơi làm việc. Đây sẽ là những chứng cứ đắt giá giúp bạn thắng thế khi có tranh chấp xảy ra.

Trên đây là nội dung tư vấn chuyên sâu về quyền lợi tiền lương và hợp đồng lao động dựa trên quy định pháp luật hiện hành năm 2023. Nếu bạn đang gặp vướng mắc tương tự, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ bảo vệ quyền lợi tối ưu nhất.