Trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh, không ít doanh nghiệp đưa ra yêu cầu người lao động phải nộp bằng tốt nghiệp đại học, cao đẳng bản gốc để 'làm tin' hoặc cam kết gắn bó lâu dài. Tuy nhiên, hành vi này không chỉ gây khó khăn cho người lao động mà còn đẩy doanh nghiệp vào rủi ro pháp lý với mức xử phạt hành chính rất nặng.

Doanh nghiệp có quyền giữ bằng gốc của người lao động không?

Văn bằng, chứng chỉ là tài sản cá nhân, minh chứng cho quá trình học tập và rèn luyện của mỗi người. Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ ràng nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng này của người lao động. Cụ thể, theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động tuyệt đối không được thực hiện các hành vi sau khi giao kết hoặc thực hiện hợp đồng:

Điều 17. Hành vi người sử dụng lao động không được làm khi giao kết, thực hiện hợp đồng lao động

1. Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động.

2. Yêu cầu người lao động phải thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động.

3. Buộc người lao động thực hiện hợp đồng lao động để trả nợ cho người sử dụng lao động.

Như vậy, việc yêu cầu nộp bản sao có chứng thực để đối chiếu là hợp lệ, nhưng việc 'giam giữ' bản chính là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Mức phạt "cực nặng" khi cố tình giữ văn bằng, chứng chỉ gốc

Không chỉ là lời nhắc nhở, các chế tài xử phạt đối với hành vi này đã được quy định cụ thể nhằm răn đe các đơn vị cố tình vi phạm. Căn cứ theo Điều 9 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức xử phạt được áp dụng như sau:

• Đối với cá nhân vi phạm: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng.
• Đối với tổ chức (doanh nghiệp) vi phạm: Mức phạt sẽ gấp đôi, dao động từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.

Bên cạnh việc nộp phạt, doanh nghiệp còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc phải trả lại ngay lập tức bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ đã giữ của người lao động.

Giải pháp pháp lý để đòi lại bằng gốc khi bị công ty "giam lỏng"

Nếu bạn lỡ giao bằng gốc cho công ty và gặp khó khăn khi muốn lấy lại, hãy thực hiện theo các bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình:

Bước 1: Đối thoại và Khiếu nại trực tiếp
Trước tiên, hãy gửi yêu cầu bằng văn bản hoặc khiếu nại trực tiếp đến Ban lãnh đạo công ty, trích dẫn các quy định tại Bộ luật Lao động 2019 để yêu cầu trả lại bằng. Đây là cách giải quyết văn minh và nhanh chóng nhất.

Bước 2: Khiếu nại lên cơ quan chức năng
Nếu công ty vẫn cố tình không trả, bạn có quyền gửi đơn khiếu nại đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty đặt trụ sở. Cơ quan thanh tra sẽ tiến hành kiểm tra và xử phạt doanh nghiệp theo đúng quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án
Trong trường hợp hành vi giữ bằng gây ra thiệt hại về kinh tế (ví dụ: bạn mất cơ hội việc làm mới), bạn có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân để yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Việc nắm vững kiến thức pháp luật không chỉ giúp người lao động tự bảo vệ mình mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, thượng tôn pháp luật.