Tranh chấp ranh giới, hàng xóm lấn chiếm đất là vấn đề nhức nhối thường gặp trong đời sống. Với sự ra đời của Luật Đất đai 2024, quy trình giải quyết và mức xử phạt đã có nhiều thay đổi quan trọng mà người dân cần nắm rõ để bảo vệ quyền lợi của mình.

Thế nào là hành vi lấn đất theo quy định mới nhất?

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa khái niệm lấn đất và chiếm đất. Theo quy định tại khoản 31 Điều 3 Luật Đất đai 2024, hành vi này được định nghĩa rõ ràng như sau:

"31. Lấn đất là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép."

Như vậy, chỉ cần hàng xóm có hành vi dịch chuyển tường rào, mốc giới sang phần đất của bạn mà không có sự đồng ý, đó đã được coi là hành vi vi phạm pháp luật.

Quy trình 3 bước đòi lại đất bị hàng xóm lấn chiếm

Khi phát hiện phần đất của gia đình bị xâm phạm, bạn cần bình tĩnh thực hiện theo các bước sau để đảm bảo đúng trình tự pháp lý:

Bước 1: Thương lượng và tự hòa giải

Pháp luật luôn ưu tiên việc "tình làng nghĩa xóm". Tại khoản 1 Điều 235 Luật Đất đai 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải hoặc thông qua hòa giải viên cơ sở. Việc này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giữ gìn mối quan hệ.

Bước 2: Hòa giải bắt buộc tại UBND cấp xã

Nếu không thể tự thỏa thuận, bạn phải gửi đơn yêu cầu hòa giải đến UBND cấp xã nơi có đất. Đây là thủ tục bắt buộc trước khi đưa vụ việc ra Tòa án. Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024, thời hạn hòa giải là không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đơn.

Bước 3: Khởi kiện tại Tòa án hoặc yêu cầu UBND giải quyết

Trường hợp hòa giải tại xã không thành, tùy vào tình trạng pháp lý của thửa đất mà thẩm quyền giải quyết sẽ khác nhau theo Điều 236 Luật Đất đai 2024:

• Đất đã có Sổ đỏ: Do Tòa án nhân dân nơi có đất giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.
• Đất chưa có Sổ đỏ: Bạn có quyền lựa chọn khởi kiện tại Tòa án hoặc nộp đơn yêu cầu UBND cấp huyện giải quyết.

Mức phạt hành chính đối với hành vi lấn chiếm đất năm 2024

Hành vi lấn chiếm đất không chỉ bị buộc trả lại mặt bằng mà còn phải đối mặt với mức phạt tiền rất nặng. Theo Điều 13 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, mức phạt đối với cá nhân lấn chiếm đất phi nông nghiệp tại khu vực nông thôn có thể lên đến 200 triệu đồng tùy diện tích.

Đặc biệt, nếu hành vi vi phạm xảy ra tại khu vực đô thị (phường, thị trấn), mức phạt sẽ gấp 2 lần so với khu vực nông thôn, tối đa không quá 500 triệu đồng đối với cá nhân và 1 tỷ đồng đối với tổ chức.

Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn buộc phải khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất và nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc lấn chiếm.

Lời khuyên từ chuyên gia: Khi phát hiện bị lấn chiếm, hãy thu thập ngay các chứng cứ như bản vẽ sơ đồ nhà đất, ảnh chụp hiện trạng và các giấy tờ pháp lý liên quan. Việc can thiệp sớm sẽ giúp quá trình đòi lại quyền lợi diễn ra thuận lợi hơn.