Khi một người trụ cột trong gia đình qua đời, khối tài sản để lại không chỉ là giá trị vật chất mà còn là nguồn cơn của nhiều thắc mắc, thậm chí là tranh chấp pháp lý giữa những người thân. Một câu hỏi thường gặp là: Liệu người mẹ có quyền cho con trai hưởng toàn bộ di sản khi người cha qua đời hay không? Để trả lời thấu đáo vấn đề này, chúng ta cần soi chiếu dưới lăng kính của Bộ luật Dân sự 2015.

Thừa kế theo di chúc: Ý chí của người quá cố là tối thượng

Trong trường hợp người cha trước khi mất có để lại di chúc hợp pháp, việc phân chia tài sản phải ưu tiên thực hiện theo ý nguyện của người lập di chúc. Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015:

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Như vậy, quyền định đoạt tài sản thuộc về người cha. Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 cũng khẳng định người thừa kế có quyền chỉ định người thừa kế, phân chia di sản hoặc truất quyền hưởng di sản của bất kỳ ai. Nếu trong di chúc, người cha không chỉ định cho con trai hưởng toàn bộ tài sản thì người mẹ không có quyền tự ý thay đổi ý chí này để dồn hết di sản cho con.

Tuy nhiên, cần lưu ý về đối tượng "thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc" (như con chưa thành niên, cha mẹ, vợ/chồng không có khả năng lao động) vẫn sẽ được hưởng một phần di sản nhất định dù di chúc không đề cập đến.

Thừa kế theo pháp luật: Khi nào mẹ có quyền "nhường" hết cho con?

Nếu người cha qua đời mà không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, di sản sẽ được chia theo pháp luật dựa trên các hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, khoản 1 Điều 651 quy định hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.

Trong bối cảnh này, người mẹ có thể giúp con trai nhận toàn bộ di sản thông qua hai kịch bản pháp lý sau:

Trường hợp 1: Con trai là người thừa kế duy nhất cùng với mẹ

Nếu gia đình chỉ có duy nhất một người con trai và các cụ thân sinh của người cha (ông bà nội) đều đã qua đời trước đó, thì hàng thừa kế thứ nhất chỉ còn lại người mẹ và người con trai. Theo luật, di sản sẽ được chia đôi. Lúc này, người mẹ có quyền thực hiện thủ tục tặng cho phần di sản mình được hưởng cho con trai, hoặc từ chối nhận di sản để phần đó thuộc về người con.

Trường hợp 2: Các đồng thừa kế khác từ chối hoặc không có quyền hưởng

Nếu có nhiều người con hoặc các cụ thân sinh vẫn còn sống, nhưng tất cả những người này đều tự nguyện làm văn bản từ chối nhận di sản thừa kế hoặc bị truất quyền hưởng di sản theo quy định, thì di sản cũng sẽ tập trung về phía người mẹ và người con trai. Sau đó, người mẹ tiếp tục thực hiện các bước tặng cho như đã nêu ở trên.

Lời khuyên pháp lý

Việc người mẹ muốn dành trọn tài sản cho con trai thường xuất phát từ tình thương hoặc mong muốn gìn giữ gia sản. Tuy nhiên, để quy trình này diễn ra hợp pháp và tránh tranh chấp về sau, gia đình cần thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế tại văn phòng công chứng. Mọi thỏa thuận về việc phân chia, tặng cho hay từ chối di sản đều phải được lập thành văn bản và có chứng thực của cơ quan có thẩm quyền.

Tóm lại, người mẹ không có quyền "tự quyết" thay cho pháp luật hay di chúc, nhưng có thể thông qua các quyền năng cá nhân của mình (như tặng cho, từ chối nhận) để giúp người con trai thụ hưởng toàn bộ di sản một cách hợp pháp.