Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập đang nỗ lực nâng cao chất lượng đào tạo, việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ các tổ chức khoa học, công nghệ là vô cùng cần thiết. Khái niệm "giảng viên đồng cơ hữu" ra đời như một giải pháp đột phá. Tuy nhiên, liệu một giảng viên có trình độ cao có được phép làm giảng viên đồng cơ hữu tại nhiều trường cùng một lúc để tăng thu nhập và cống hiến hay không? Quy định pháp luật mới nhất về vấn đề này như thế nào?

Vào ngày 15/05/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 159/2026/NĐ-CP quy định về giảng viên đồng cơ hữu trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học công lập. Nghị định này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Hãy cùng phân tích chi tiết các quy định cốt lõi dưới góc nhìn pháp lý chuyên sâu.

Giảng viên đồng cơ hữu là ai và tiêu chuẩn thế nào?

Theo quy định chung, giảng viên đồng cơ hữu là viên chức đang công tác tại các đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức khoa học và công nghệ công lập (không phải là cơ sở giáo dục đại học) nhưng được giao nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại các trường cao đẳng hoặc cơ sở giáo dục đại học công lập.

Để được công nhận là giảng viên đồng cơ hữu, viên chức phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe quy định tại Điều 5 Nghị định 159/2026/NĐ-CP:

• Đối với cơ sở giáo dục đại học công lập: Bắt buộc phải có trình độ tiến sĩ.
• Đối với trường cao đẳng công lập: Phải đáp ứng một trong các tiêu chuẩn như: có bằng thạc sĩ trở lên và tối thiểu 03 năm kinh nghiệm chuyên môn kèm công trình nghiên cứu; hoặc có bằng chuyên khoa cấp I trở lên (đối với lĩnh vực sức khỏe); hoặc sở hữu các danh hiệu cao quý như Thầy thuốc Nhân dân, Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ nhân Nhân dân...

Một người có được làm giảng viên đồng cơ hữu ở nhiều trường cùng lúc?

Đây là câu hỏi được rất nhiều nhà khoa học, tiến sĩ quan tâm. Thực tế, với trình độ chuyên môn cao, một tiến sĩ hoàn toàn có thể nhận được lời mời thỉnh giảng hoặc làm giảng viên đồng cơ hữu từ nhiều trường đại học khác nhau.

Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý nhà nước nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo và thời gian làm việc thực tế, khoản 2 Điều 3 Nghị định 159/2026/NĐ-CP đã đưa ra nguyên tắc quản lý cực kỳ nghiêm ngặt:

"2. Mỗi viên chức chỉ được là giảng viên đồng cơ hữu của một cơ sở giáo dục tại cùng một thời điểm."

Như vậy, câu trả lời là KHÔNG. Tại cùng một thời điểm, một viên chức chỉ được phép làm giảng viên đồng cơ hữu của duy nhất một cơ sở giáo dục (trường đại học hoặc trường cao đẳng công lập). Quy định này nhằm tránh tình trạng giảng viên "chạy sô" quá nhiều nơi, dẫn đến việc không đảm bảo được khối lượng và chất lượng giảng dạy, nghiên cứu khoa học tại cả đơn vị công tác chính lẫn cơ sở giáo dục đồng cơ hữu.

Bên cạnh đó, việc quản lý và sử dụng giảng viên đồng cơ hữu còn phải tuân thủ các nguyên tắc quan trọng khác tại Điều 3 Nghị định 159/2026/NĐ-CP:

• Hệ số quy đổi: Giảng viên đồng cơ hữu được tính vào đội ngũ giảng viên với hệ số quy đổi tối đa bằng 0,50 giảng viên cơ hữu để xác định năng lực đào tạo, cấp phép hoạt động và kiểm định chất lượng của cơ sở giáo dục.
• Không thay đổi quan hệ lao động gốc: Việc làm giảng viên đồng cơ hữu không làm thay đổi quyền và nghĩa vụ giữa viên chức và đơn vị chủ quản trực tiếp quản lý viên chức theo quy định của Luật Viên chức 2025.
• Sự đồng ý của đơn vị chủ quản: Giảng viên phải hoàn thành nhiệm vụ tại đơn vị gốc, đồng thời phải báo cáo và được sự đồng ý bằng văn bản của người đứng đầu đơn vị chủ quản trước khi tham gia giảng dạy đồng cơ hữu.

Làm giảng viên đồng cơ hữu có bắt buộc ký hợp đồng lao động không?

Mối quan hệ giữa giảng viên đồng cơ hữu và cơ sở giáo dục nhận giảng dạy được xác lập thông qua hình thức pháp lý nào? Đây là điểm mới rất đáng chú ý được quy định tại Điều 6 Nghị định 159/2026/NĐ-CP.

Theo đó, việc ký kết hợp đồng lao động đối với giảng viên đồng cơ hữu là BẮT BUỘC và phải tuân thủ các quy định của Bộ luật Lao động 2019. Tuy nhiên, hợp đồng này có những đặc thù riêng biệt:

Thứ nhất, về thẩm quyền và điều kiện ký kết: Người đứng đầu cơ sở giáo dục quyết định ký hợp đồng lao động sau khi có văn bản chấp thuận của đơn vị nơi giảng viên đang công tác chính thức. Hợp đồng này chỉ quy định về công việc, vị trí chuyên môn, nghiệp vụ mà không điều chỉnh các nội dung về tuyển dụng, bổ nhiệm, xếp lương hay các chế độ chính sách khác vốn đã được xác lập trong hợp đồng làm việc của viên chức tại đơn vị gốc.

Thứ hai, các nội dung bắt buộc phải có trong hợp đồng: Ngoài các điều khoản cơ bản theo pháp luật lao động, hợp đồng lao động của giảng viên đồng cơ hữu phải ghi rõ:

• Thời gian làm việc, khối lượng giảng dạy, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và các nhiệm vụ chuyên môn khác;
• Mức lương theo công việc, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác (nếu có);
• Việc xác lập, quản lý và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với kết quả nghiên cứu khoa học, sản phẩm khoa học được tạo ra trong thời gian làm việc tại cơ sở giáo dục.

Chế độ làm việc và quyền lợi của giảng viên đồng cơ hữu

Nhằm đảm bảo quyền lợi tối đa cho đội ngũ trí thức, Điều 11 Nghị định 159/2026/NĐ-CP quy định rõ về chế độ làm việc:

• Thời gian làm việc: Phải đảm bảo tối thiểu 25% và không quá 50% thời gian làm việc của giảng viên cơ hữu theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Tiền lương dạy vượt định mức: Trường hợp giảng viên đồng cơ hữu dạy vượt định mức đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động thì được trả tiền lương dạy thêm giờ theo quy định về tiền lương làm thêm giờ của pháp luật về lao động.
• Tôn vinh, khen thưởng: Giảng viên đồng cơ hữu nếu đáp ứng đủ tiêu chuẩn vẫn được Nhà nước xem xét phong tặng các danh hiệu cao quý như Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo Ưu tú theo quy định của Luật Nhà giáo 2025.

Tóm lại, quy định mới tại Nghị định 159/2026/NĐ-CP đã tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng, vừa tạo điều kiện cho các nhà khoa học cống hiến năng lực cho sự nghiệp giáo dục, vừa đảm bảo tính chặt chẽ trong quản lý nhân sự công lập. Việc nắm rõ các quy định về giới hạn số lượng trường được ký hợp đồng đồng cơ hữu (tối đa 01 trường tại một thời điểm) và yêu cầu bắt buộc về hợp đồng lao động sẽ giúp cả giảng viên lẫn các cơ sở giáo dục thực hiện đúng pháp luật, tránh các tranh chấp hoặc vi phạm không đáng có.