Chơi hụi (hay còn gọi là họ, biêu, phường) từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế - xã hội của nhiều người dân Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và giới tiểu thương. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc tương trợ tài chính lành mạnh và các hành vi biến tướng như lừa đảo, cho vay nặng lãi thường rất mong manh. Để bảo vệ quyền lợi của mình, người tham gia cần nắm vững các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định 19/2019/NĐ-CP.

Chơi hụi là gì? Bản chất pháp lý của "họ, hụi, biêu, phường"

Theo quy định tại khoản 2 Điều 471 Bộ luật Dân sự 2015, hụi là một hình thức giao dịch về tài sản dựa trên tập quán, được xác lập trên cơ sở thỏa thuận của một nhóm người cùng định ra số người, thời gian, số tiền hoặc tài sản khác để góp, lĩnh hụi và quyền, nghĩa vụ của các thành viên.

"Họ, hụi, biêu, phường (sau đây gọi chung là họ) là hình thức giao dịch về tài sản theo tập quán trên cơ sở thỏa thuận của một nhóm người tập hợp nhau lại cùng định ra số người, thời gian, số tiền hoặc tài sản khác để góp, lĩnh họ và quyền, nghĩa vụ của các thành viên."

Về cơ bản, đây là một hình thức huy động vốn tự phát nhằm mục đích tương trợ lẫn nhau trong đời sống. Tuy nhiên, để tránh các biến tướng tiêu cực, pháp luật nghiêm cấm việc tổ chức hụi dưới hình thức cho vay nặng lãi, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc huy động vốn trái phép.

Chơi hụi có vi phạm pháp luật không?

Câu trả lời là KHÔNG. Pháp luật Việt Nam công nhận và cho phép tổ chức chơi hụi nếu tuân thủ đúng các nguyên tắc tự nguyện, thiện chí và không vi phạm điều cấm của luật. Tuy nhiên, nếu việc chơi hụi bị lợi dụng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật như "giật hụi" (chiếm đoạt tài sản) hoặc cho vay với lãi suất cắt cổ, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Điều kiện để trở thành chủ hụi và thành viên dây hụi

Không phải ai cũng có thể đứng ra tổ chức hoặc tham gia vào các dây hụi. Nghị định 19/2019/NĐ-CP đã quy định rất rõ về điều kiện năng lực hành vi dân sự:

• Đối với chủ hụi: Theo Điều 6 Nghị định 19/2019/NĐ-CP, chủ hụi phải là người từ đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và được đa số các thành viên bầu chọn (trừ khi có thỏa thuận khác).
• Đối với thành viên: Theo Điều 5 Nghị định 19/2019/NĐ-CP, thành viên phải từ đủ 18 tuổi trở lên. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có tài sản riêng cũng có thể tham gia nếu được người đại diện theo pháp luật đồng ý.

Những quy định bắt buộc khi tổ chức dây hụi lớn

Một trong những điểm mới quan trọng nhất là nghĩa vụ thông báo với chính quyền. Theo Điều 14 Nghị định 19/2019/NĐ-CP, chủ hụi phải thông báo bằng văn bản cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú về việc tổ chức dây hụi khi:

• Tổ chức dây hụi có giá trị các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên.
• Tổ chức từ hai dây hụi trở lên.

Việc không thông báo có thể khiến chủ hụi bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về an ninh trật tự.

Lãi suất trong chơi hụi: Bao nhiêu là hợp pháp?

Đối với các dây hụi có lãi, mức lãi suất do các thành viên thỏa thuận nhưng không được vượt quá giới hạn quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, lãi suất không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền góp hụi. Nếu lãi suất vượt quá mức này, phần vượt quá sẽ không có hiệu lực pháp luật.

Lời khuyên để chơi hụi an toàn

Để tránh rủi ro "tiền mất tật mang", người chơi hụi nên thực hiện các biện pháp sau:

1. Lập văn bản thỏa thuận: Mọi cam kết về số tiền, kỳ hạn, lãi suất và trách nhiệm của chủ hụi phải được ghi chép rõ ràng, có chữ ký của các bên.
2. Tìm hiểu kỹ về chủ hụi: Chỉ tham gia các dây hụi mà chủ hụi có uy tín, địa chỉ cư trú rõ ràng và khả năng tài chính đảm bảo.
3. Theo dõi sổ sách: Yêu cầu chủ hụi cung cấp sổ hụi và cập nhật tình hình đóng - lĩnh hụi của các thành viên khác thường xuyên.

Chơi hụi là một nét đẹp trong văn hóa tương trợ của người Việt, nhưng chỉ khi được thực hiện trên tinh thần thượng tôn pháp luật, nó mới thực sự mang lại lợi ích bền vững cho người tham gia.