Từ ngày 04/8/2025, hoạt động lựa chọn nhà thầu tại Việt Nam sẽ có những bước chuyển mình quan trọng với việc chính thức áp dụng Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Một trong những nội dung được các chủ đầu tư và nhà thầu đặc biệt quan tâm chính là cơ chế đấu thầu rút gọn (hay còn gọi là chỉ định thầu rút gọn) – giải pháp giúp tối ưu hóa thời gian và nguồn lực trong những tình huống đặc thù.

Khi nào được phép 'đi tắt' bằng đấu thầu rút gọn?

Không phải mọi gói thầu đều có thể áp dụng quy trình rút gọn. Theo quy định mới, pháp luật phân định rõ hai nhóm trường hợp chính:

1. Nhóm trường hợp đặc biệt, cấp bách

Đây là những tình huống mà yếu tố thời gian mang tính quyết định đến lợi ích quốc gia hoặc an toàn cộng đồng. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, các gói thầu cần thực hiện ngay để khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, bảo đảm bí mật nhà nước, quốc phòng, an ninh sẽ được ưu tiên áp dụng quy trình này.

Đáng chú ý, đối với nhóm này, chủ đầu tư không cần phải đáp ứng các điều kiện khắt khe quy định tại Điều 79 Nghị định 214/2025/NĐ-CP nhằm đảm bảo tính kịp thời tối đa.

2. Nhóm các trường hợp phổ biến khác

Bên cạnh các tình huống khẩn cấp, Nghị định 214/2025/NĐ-CP cũng cho phép áp dụng đấu thầu rút gọn cho các gói thầu quy định tại khoản 2, 3, 4 và các điểm a, b khoản 5 Điều 78, bao gồm:

• Gói thầu mà chỉ có duy nhất một nhà thầu có khả năng thực hiện do yêu cầu về công nghệ hoặc bản quyền trí tuệ.
• Mua sắm hàng hóa, dịch vụ có tính chất đặc thù, đòi hỏi sự tương thích cao với các hệ thống hiện có.
• Lựa chọn nhà thầu đã thực hiện tốt hợp đồng tương tự trước đó để đảm bảo tính liên tục và hiệu quả.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính minh bạch, các gói thầu này phải thỏa mãn điều kiện tại khoản 2 Điều 79 Nghị định 214/2025/NĐ-CP: Có hồ sơ đề xuất hợp lệ, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và giá đề nghị không vượt giá gói thầu được duyệt.

Quy trình thực hiện: Nhanh nhưng phải chuẩn

Theo Điều 80 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, quy trình đấu thầu rút gọn được tinh giản tối đa qua các bước:

1. Chuẩn bị và gửi dự thảo hợp đồng: Chủ đầu tư chủ động lập và gửi dự thảo cho nhà thầu tiềm năng, xác định rõ các tiêu chí về chất lượng và tiến độ.
2. Nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất: Nhà thầu cần chứng minh năng lực, kinh nghiệm và tư cách hợp lệ theo đúng tinh thần của Luật Đấu thầu 2023.
3. Đánh giá và thương thảo: Nếu hồ sơ đạt yêu cầu, hai bên sẽ tiến hành thương thảo để đi đến thống nhất cuối cùng.
4. Phê duyệt và công khai: Dù quy trình rút gọn có thể không yêu cầu thẩm định phức tạp, nhưng việc công khai kết quả vẫn là bắt buộc để đảm bảo sự giám sát của cộng đồng.

Việc áp dụng đấu thầu rút gọn không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Ngược lại, nó đòi hỏi chủ đầu tư phải có năng lực đánh giá chính xác và chịu trách nhiệm cao hơn đối với quyết định lựa chọn của mình.

Tóm lại, những thay đổi tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng, giúp các dự án quan trọng được triển khai nhanh chóng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.